Home Blog Page 7

ПЕШВОИ ВАҲДАТ, ПЕШВОИ МИЛЛАТ АСТ!

0

(чорабинии идона бахшида ба Рӯзи ваҳдати миллӣ дар факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон)

Имрӯз, 14 июни соли 2025, дар Факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон чорабинии идона бахшида ба Рӯзи ваҳдати миллӣ баргузор гардид. Дар ин чорабинӣ декани факултет , мудирони кафедраҳо, устодон ва донишҷӯёни факултет фаъолона иштирок намуда, баромадҳо намуданд.

Дар оғози чорабинӣ декани факултет Ҳошимзода Б.Ҳ., суханронӣ карда, таъкид доштанд, ки дар шароити Тоҷикистони соҳибистиқлол ташаккули Ваҳдати миллӣ, пеш аз ҳама, ба омилҳои дохилии ҷомеа, махсусан ба фарҳанги қадимаи сулҳофар ва хирадгароёнаи миллати тоҷик вобастагии амиқ дорад. Вай зикр намуд, ки дарки дурусти аҳамияти ваҳдати миллӣ, шинохти моҳият ва нақши стратегии он дар сарнавишти миллат ва давлати миллӣ аз хусусиятҳои хоси кишвари мо мебошад.

Дар шукӯҳи таърихи навини давлатдории тоҷикон Ваҳдати миллӣ марҳилаи муҳими сиёсӣ, рӯҳи эҳёгарии пояи адолат ва нидои умеду ормонҳои миллати сарбаланди тоҷик аст. Таҷрибаи Тоҷикистон дар сохтани сулҳ ва ба даст овардани Ваҳдати миллӣ таърихи зиндаи эҳё шудани миллат пас аз гирдоби ҷанги шаҳрвандӣ ба шумор меравад ва намунаи нодирест дар таърихи башарият.

Сипас мудири кафедраи телевизион ва радиошунавонӣ Гулов С.Н дар баромади худ изҳор доштанд, ки пеш аз ҳама бояд шукрона кард шахсиятеро, ки барои таъмини соҳибистиқлолию Ваҳдати миллӣ талошҳои беназир анҷом додааст. Ин абармард Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад, ки рисолати бузурги давлатдориро ба дӯш доранд. Вай зикр намуд, ки Пешвои муаззами миллат дар солҳои ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ бо вуҷуди мушкилот ва мураккабиҳои он даврон, ба унвони омили асосии бартарафсозии мушкилот таъмини ваҳдати миллиро муайн намудаанд. Пешвои миллат борҳо таъкид менамоянд, ки «Таҳкими дастовардҳои истиқлолият, пояҳои давлатдории миллӣ, пуштибонии амнияту суботи сиёсӣ, татбиқи ҳадафҳои стратегӣ, тақвияти иқтидори иқтисодиву иҷтимоӣ ва рушди рӯзафзуни Ватан маҳз аз фазои сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ вобаста аст». Гулов С.Н ҳамчунин қайд намуд, ки мисоли сулҳи тоҷикон ва ҳалли масъалаҳои сиёсиву низомӣ, ҳамчунин баргардонидани гурезаҳои иҷборӣ ба Ватан, таҷрибаи нодире дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Миллати тоҷик бо сарварии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат Сарвари оқилу хирадмандеро пайдо кардааст, ки бо такя ба хиради азалии мардум Ваҳдати миллиро таъмин намуд.

Дар ин чорабинӣ бо шукргузорӣ аз сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ, иштирокчиён аз суханрониҳои пурмазмун ва баромадҳои эҷодии донишҷӯён баҳравар гардиданд. Дар ҷамъомади мазкур мудири кафедраи матбуот Н.Усмонова, мудири кафедраи забонҳои хориҷӣ С.Қаландаров, муъовини декан оид ба таълим А.Сангов ва донишҷӯи фаъол С.Зокирова оид ба қимату моҳияти ваҳдати миллӣ андешаҳои судмандро иброз намуданд.

Чорабинӣ бо рӯҳияи баланди ватандӯстӣ ва садоқат ба арзишҳои давлату миллат баргузор шуда, бори дигар зарурати ҳифзи ваҳдату якпорчагии кишварро собит намуд.Поянда бод Ваҳдати миллӣ – сарчашмаи ҳастии миллат!

О Л А М И П И Р Я Х Ҳ О

0

… Пиряхҳо бойгонии Замин мебошанд, ки дар такя ба онҳо таърихи сайёра омӯхта мешавад…. Пиряхҳо 75 фоизи обҳои ширини сайёраро ташкил медиҳанд.

… Пиряхҳо 10 фоизи ҳудуди заминро пӯшонидаанд.

… Дар давраи яхбандии охирин 32 фоизи ҳудуди Замин яхпӯш будааст.

… Бузургтарин пиряхи ҷаҳон Ламберт (100 х 400 км) ном дорад, ки дар ҳудуди Антарктида ҷойгир аст.

… Пиряхҳо захираи об дар шакли ғайримоеъ мебошанд.

… Пирях аз қабатҳои пайи ҳами барф ба вуҷуд меояд ва изи ҳамонрӯзаи барфро бо чангу доғу ҳатто ҳаво сабт менамояд.

… Замин замоне давраи яхбандии азимро аз сар гузаронидааст, ки ин яхбандӣ релефи заминро ба вуҷуд овардааст.

… Глятсиология илм дар бораи пиряхҳо мебошад.

… Қариб аксари пиряхҳои ҷаҳон феълан дар ҳаракату обшавӣ қарор доранд.

… Аввалин таҳқиқотҳои илмӣ дар бораи пиряхҳо дар Арктика ва Антарктида дар оғози асри 20 сурат гирифтааст.

… Ба андозаи 1390 метр пармакунонии яхи Греландия дар соли 1966, таърихи 100 000 солаи иқлими кураи Заминро муайян кардаст.

… Пиряхҳои Арктика давраи яхбандии 20 ҳазор сол пешро дар худ нигоҳ доштаанд.

… Таркиби пиряхҳои Арктика гувоҳи онанд, ки як замоне қисматҳои бузури Амрикои шимолӣ, Аврупо ва Осиё дар зери ях қарор доштаанд.

… Табиат дар раванди босуръати обшавии пиряхҳо вокуниш ва муносибати ҷидди худро нишон медиҳад.

… Дар қабатҳои пиряхҳои ҷаҳон (мисол: Канада) баъзе вирусҳо аз давраҳои гуногун вуҷуд доранд, ки барои илм номаълуманд.

… Дар таркиби баъзе пиряхҳо ҳайвоноте дар шакли яхбаста (пиряхҳои Таймир) пайдо гардидаанд, ки таърихи 18 ҳазор солро дарбар мегиранд.

… Ҳаво низ дар таркиби пиряхҳо дар шакли ҳубобчаҳо вуҷуд доранд, ки чи гунагии онро дар давоми даҳҳо ҳазор соли гузашта нишон медиҳанд.

… Ба куллӣ об шудани пиряхҳои сайёра хавфноктарин таҳдид барои ҳаёти инсон мебошад.

… Пиряхҳо низ чун моҳӣ дар обу хушкӣ дар андозаҳои гуногун шино мекунанд…. Аз асри 14 то асри 19 ҷаҳон давраи яхбандии хурдро аз сар гузаронидааст ва дар ҳамин давра бинобар ҳарорати паст пиряхҳо дар минтақаҳои гуногун ҳаракат кардаанд. … Пиряхҳои Ҳимолой ҳамасола 8 миллирад тонна кам мешаванд, ки таҳдиди ҷиддиест…. Пиряхҳои сафед имкони бештар дар таркиби худ нигоҳ доштани ҳаворо доранд…. Феълан ҳар сония 24 ҳазор тонна яхи обшуда ба уқёнуси ҷаҳонӣ мерезад…. Суръати обшавии пиряхҳо дар солҳои охир 65 фоиз афзудааст…. Обшавии пиряхҳо натанҳо иқлимро тағйир медиҳанд, балки равандҳои биологӣ, санитарӣ, ҷуғрофӣ ва иқтисодиро тағйирпазир мегардонад…. Теъдоди пиряхҳои ҷаҳон аз 200 то 400 ҳазор гуфта мешаванд…. 2/3 пиряхҳо дар қаторкӯҳи Ҳиндукуши Ҳимолой то охир аср аз байн мераванд.________________

… Соли 2025 – Соли байналмиллалии ҳифзи пиряхҳо ин пешниҳоди Тоҷикистон мебошад.

… 5 қатънома аз ҷониби СММ дар самти обу пиряхҳо қабул шудааст.

… 30 фоизи пиряхҳои Тоҷикистон дар садсолаи охир аз байн рафтааст.

… Пешниҳоди Тоҷикистон муколамаи ҷаҳониро ба вуҷуд овардааст.

… 60 дар сади пиряхҳои минтақа дар Тоҷикистон қарор доранд.

… Пиряхи Хирсон ва проблемаҳои он таваҷҷуҳи аксар олимони ҷаҳонро ҷалб кардааст.

… Пиряхҳо аз қабатҳо ва ҷинсҳои муайян иборат мешаванд.

… Пиряхҳои фурӯраванда дар ҳудуҳои куҳӣ бештар мебошанд.

… Холати чандирии пиряхҳо ва таппиши онҳо хосияти физикии онҳост.

… Пиряхҳои доимоҳаракаткунанда бештар дар заминаи гармшавии иқлим пайдо мешаванд.

Мисол 1 метр дар як шабонарӯз ҳаракат доштани пиряхи Федченко .

… Ҳаракати пиряхҳо дар Тоҷикистон актуалӣ мебошад.

… 14 ҳазор пиряхҳо дар Тоҷикистон ба қайд гирифта шудаанд.

… 6-8 фоизи масоҳати ҷумҳуриро пиряхҳо дарбар мегиранд.(таҳия аз интернет)

ДАСТОВАРДИ ИЛМӢ МУБОРАК!

0

Ба муносибати Рӯзи илми тоҷик муҳаққиқи соҳибмактаб, устоди варзида ва масъулиятшинос, профессори факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Мурод Муродӣ бо унвони баланд ва шоистаи “Олими сол” қадрдонӣ гардиданд. Ин дастовард назаррас аз заҳматҳои пайваста ва ҷустуҷӯҳои илмии самараноки эшон шаҳодат медиҳанд.

Профессор Мурод Муродӣ ҳамчун шахсияти барҷастаи илмӣ бо таҳқиқоти амиқу мондагор саҳми арзанда дар рушди соҳаҳои муҳимми илм ва тарбияи кадрҳои баландихтисос дар муҳити донишгоҳӣ ва берун аз он ҷойгоҳи хосса доранд.

Дастоварди илмиро муборакбод мегӯем!

ПОЙТАХТИ МИЛЛАТИ СОҲИБТАХТ

0

ШАҲРИ БАХТУ САОДАТ

(бознашр аз ҳафтаномаи “Омӯзгор”, №16, 17.04.2025)

Бо файзу баракати соҳибистиқлолии мамлакат, сиёсати созандагии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва роҳбарии оқилонаи Раиси шаҳри Душанбе, муҳтарам Рустами Эмомалӣ пойтахти ватани мо ба радифи зеботарин шаҳрҳои олам дохил гардидааст. Дар ҳақиқат имрӯзҳо пойтахти Тоҷикистон – Душанбе бо латофату назокату зебоиҳои худ ба тамоми маънӣ диданӣ мебошад. Махсусан, қабои нави ин пойтахти нозанин дар чанд соли охир мавриди зикр мебошад, ки ин тамоюл дар пояи заҳмату талошҳои бевоситаи Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ ба вуҷуд омадааст.

СИМОИ МИЛЛИИ ПОЙТАХТ

Имрӯзҳо симои милливу тоҷиконаи шаҳри Душанбе диққати ҳар як сайёҳу меҳмони хориҷиро ҷалб карда метавонад. Биноҳои маъмуриву давлатӣ, марказҳои фарҳангиву таърихӣ, гулгаштҳову хиёбонҳо, кӯчаву роҳравҳо ва умуман ҳар як падидаи тозаи пойтахт дар чанд соли охир дар баробари ҳамоҳангӣ ва ҳамқадами замон будан рӯҳияву табиату унсурҳои миллӣ низ доранд. Тоҷикон дар гузашта дар ҷаҳон аввалин шаҳрсозон буданд ва имрӯз санъати миллии меъмории халқи тоҷик дар ҳамаи иншооти бунёдшаванда ба назар гирифта мешаванд. Аз як нуқта истода гумбазҳои зебову мунаққаши миллиро дар чандин гӯшаҳои шаҳр дидан мумкин аст, ки ифодакунандаи ормонҳои миллии чандҳазорсолаи халқи тоҷик мебошанд. Осорхонаву ёдгориҳои зиёди таърихӣ дар марказ ва гӯшаву канорҳои зиёди пойтахт бо ҳастии худ бо садҳо забон аз асолати бузурги тоҷикон ҳикоят менамоянд.

ШАҲРИ БУНЁДКОРИҲОВУ СОЗАНДАГИҲО

Ягон пешрафту дастовард бидуни роҳбару роҳнамо ба даст намеояд ва муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар давоми чанд соли роҳбарияшон Душанберо ба шаҳри бунёдкориҳову созандагиҳо табдил дода тавонистанд. Бунёдкориҳову ободиҳои пойтахт намуна беҳтарин барои пешрафти дигар шаҳрҳои Тоҷикистон аст. Биноҳои осмонбӯси пойтахт ин пеш аз ҳама қомати баланду зебои пойтахти тоҷикон дар рӯи ҷаҳон гардидааст. Баландтарин парчам дар пойтахт ҷилва дошта, бузургии халқи тоҷикро нишон медиҳад. Бинои нави Парлумон ва ҲҶТ, ки чанде пештар ифтитоҳ ёфтаанд ин шаҳоматест, ки онро тоҷикон давоми ҳазорсолаҳо надида буданд. Имрӯз ҳатто шумурдани биноҳои зебову мунаққаши пойтахт мушкил гардидааст, ки бо шукуҳу шумори худ дар масири таърихи шаҳрдории тоҷикона беназир мебошанд. Ифтихори ҳар яки мост, ки Душанбе дар баробари бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон қарор гирифта, бо бунёдкориҳои босуръату рӯзафзун ҳаваси ҳазорон сайёҳонро аз дигар бузургшаҳрҳои олам ба вуҷуд оварда метавонад.

БО ЗАВҚИ БАЛАНДИ ЗЕБОПАРАСТӢ

Раиси шаҳри Душанбе, муҳтарам Рустами Эмомалӣ завқи баланди зебопарастӣ доранд ва ба ин масъала аҳамияти ҷиддӣ медиҳанд. Аввалин гувоҳи андешаи мазкур Душанбеи гулпӯш мебошад. Чун Душанбеи имрӯзаро бо гузашта қиёс менамоем, тафовут аз замин то ба осмон аст. Душанбеи имрӯза дар тарбияи завқи эстетикии ҳар як фард нақши баланду густурда дорад. Шакли зебои биноҳои истиқомативу маъмурӣ, хиёбонҳову гулбоғҳои мунаққаш, ҳаракати нақлиёти мусофирбари наву замонавӣ дар кучаҳои шаҳр, марказҳои диққатрабои хизматрасониҳои маишиву фарҳангӣ ва ғайра ҳар бинандаро мафтун гардонида метавонанд. Чорабиниҳои зиёд дар самти пуртаровату зебо гардидани пойтахт ин як дарсест, ки ҷаҳони маънавии сокинону пойтахту меҳмонони онро бой мегардонад. Ин ҳама даъватест барои зиндагиву ороставу пероста, ки хоси инсони шоиставу бофазл аст.

ПОЙТАХТИ ХУДШИНОСИҲО

Душанбе бо ҳама бузургиҳову шаҳомати худ рамзи худшиносиҳои миллӣ ба шумор меравад. Ҳар як зуҳуроту падидаи ин зебошаҳр ва танҳо як нигоҳ ба ободиҳову манзараҳои пойтахт барои ҳар як хурду бузурги кишвар дарси хештаншиносиро омӯхта метавонад. Кучаву хиёбонҳо ва ҳатто ноҳияҳои он номи фарзандони фарзонаи миллатро (Рӯдакӣ, Сино, Фирдавсӣ, Исмоили Сомонӣ, Шоҳмансур, Куруши Кабир ва ғ.) доранд, ки аз ҷониби роҳбарияти Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дурбинона унвонгузорӣ гардидаанд. Ин пеш аз ҳама маънавияту маърифати баланди Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст, ки қадру ҷойгоҳи шоистаи фарзандони миллати куҳанбунёди тоҷикро медонанд. Ҳамчунин, қатъи назар аз ҷавонии худ Душанбеи мо дар замони Истиқлолияти давлатӣ таҷассумгари ҳуввияту худшиносии миллии тамоми тоҷикони ҷаҳон гардидааст.

ҚАДАМҶОИ БУЗУРГОН

Душанбе қадамҷои маъруфтарин фарзандони фарзонаи миллат миллат мебошад, ки онҳо замоне дар пешрафту шукуфоии сарзамини мо ҳисса гузоштаанд. Барҳақ, Душанбе бузургтарин шахсиятҳороро дар оғуши худ парваридаву камол бахшидааст ва ин фарзандон дар муаррифиву пешрафти пойтахт замоне ҳисса гузоштаанд. Бузургии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст, ки бо тасмими он кас махзанҳои бузурги илму маърифату таълим номи онҳоро (С. Айнӣ, М.Турсунзода, С. Улуғзода, М.Осимӣ ва ғ.) гирифтаанд. Имрӯз бо номи онҳо чандин марказҳои дигари фарҳангиву илмӣ амал мекунанд, ки гувоҳи гиромӣ доштани ёди онҳо мебошад. Имрӯз пайкараву нимпайкараи онҳо аз рӯзҳои гузаштаи миллати тоҷик ҳикоят карда, дар тарбияву камоли маънавии шаҳрвандон нақш мегузоранд.

НУФУЗУ МАҚОМИ ҶАҲОНӢ

Пойтахти Тоҷикистон торафт ба марказ ва меҳвари баргузории бузургтарин ҳамоишҳои сатҳи байналмилалӣ табдил меёбад. Ин ҷиҳат ба ду масъала сахт алоқаманд аст:

1. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун роҳбару шахсияти сулҳпарвару ваҳдатсоз эътироф менамояд. Эмомалӣ Раҳмон ҷангу ихтилофи даҳшатноки шаҳрвандиро барҳам дода, миллатро сарҷамъ намуд. Сулҳро барқарор ва ваҳдати миллиро пойдор намуд. Ин аст, ки имрӯз ҳар як давлати ҷаҳон бо эътимоду боварӣ ба Душанбе, ҳамчун ба як шаҳри сулҳу осоиштагӣ менигарад. Душанбе имрӯз пойтахти яке аз амнтарин кишварҳои ҷаҳон дониста мешавад ва он ба мизбон ва ба маркази баргузории бузургтарин чорабиниҳои сатҳи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст.

2. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ташаббусҳои сатҳи ҷаҳонӣ тавонистанд, ки таваҷҷуҳи ҷомеаи башариро ба мубрамтарин масъалаҳои глобалӣ ҷалб намоянд. Проблемаҳои оби тоза ва пиряхҳо имрӯз ба бузургтарин хатар барои ҳаёти инсоният табдил ёфта истодааст. Дар пояи ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар масъалаи обу пиряхҳо имрӯз аз дабири куллии СММ оғоз намуда, то садҳо нафар масъулони созмону ташкилотҳои байналмилалӣ дар доираи ҳамоишҳову нишастҳои зиёд ба Душанбе меоянд.

МАДАНИЯТИ ШАҲРДОРӢ

Басо гуворост, ки маданияти шаҳрдории шаҳрвандон дар чанд соли охир ба куллӣ тағйир ёфт. Ҳусну зебоии шаҳр фаҳмишу дарки шаҳрвандонро дигар намуд. Хиёбонҳои шаҳр тозаву озода мебошанд ва сокину меҳмони пойтахт ба қадри ҳама ин зебоиҳо мерасанд. Дар роҳу роҳравҳо партову ифлосиҳоро қариб, ки намебинед, ки ин далели муносибати оқилонаи шаҳрвандон мебошад. Қоидаҳои нонавишта дар пояи маърифат онҳоро водор менамояд, ки дар тозагиву зебоиҳо бетафовут набошанд ва ҳатто ҳисса гузоранд. Албатта, ниҳодҳои дахлдор ҷузъиёти зиёдеро назорат кунанд ҳам, вале масъулияту инсоф беҳтарин нозир аст, ки онро пеш аз ҳама сокинони пойтахт дарк намудаанд. Доду фарёд, садои баланди гӯшхарош, ноҷуриҳо аз даҳлези хонаҳои баландошёна, офтобпараст хоидану онро ба ҳар тарф партофтан, шишаҳои обу нушокии холишударо сари роҳ ҳаво додан ва амсоли ин шукр қариб, ки чун солҳои шӯравӣ ба назар намерасанд. Яъне ҳар як сокини пойтахт дар боғҳои фарҳангӣ-фароғатӣ ва майдону гулгашту хиёбонҳо сайр намуда, дар тозаву ободон нигоҳ доштани ин ҳама худро масъул медонад, ки инро маданияту маърифати шаҳрдорӣ мегӯянд.

ДУШАНБЕ – РАМЗИ ВАҲДАТ

Душанбе аз ҳама лиҳоз маркази таҷаммӯъ ва ваҳдати миллӣ мебошад. Дар даҳсолаи аввали соҳибистиқлолӣ пайкараи Исмоили Сомонӣ дар маркази шаҳри Душанбе яке аз аввалин рамзҳои ваҳдату худшиносиву миллӣ гардид. Агар бо талошҳои Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар даҳсолаи душвори солҳои навадум пайкараи Исмоили Сомонӣ чун нахустин намуна дар маркази шаҳр қад афрохта бошад, пас имрӯз Рамзи истиқлолият дар Майдони Истиқлолияти шаҳри Душанбе рамзи иттиҳоду ягонагии тамоми тоҷикони рӯи дунё гардидааст. Бо шарофати сиёсати инсондӯстонаву сулҳпараваронаи Пешвои муаззами миллат пойтахти ватанамон ба маркази дӯстиву рафоқат табдил ёфтааст. Барқарорсозии сулҳу ваҳдати миллӣ ба он боис шуд, ки дарди маҳалбозиву нифоқу кина аз дилу дидаҳо гум гардад ва онро имрӯз дар симои ҳар як сокину меҳмони Душанбе бараъло хондан мумкин аст.

ШАҲРИ ИЛМУ МАЪРИФАТПойтахти давлатамон шаҳри Душанбе аз аввалин рӯзҳои таъсисёбӣ маркази илму фарҳангу маърифат ба шумор меравад. Дар пешрафту таҳаввули илму маърифати миллӣ нақши зиёди пойтахти кишварамон ҳеҷ гоҳ қатъи назар шуда наметавонад. Даврони Истиқлолият ба ин раванд суръати даҳчанд бахшида тавонистааст. Имрӯз дар ҳудуди шаҳри Душанбе ҳудуди 30 муассисаи таҳсилоти олӣ амал менамояд, ки дар қиёс бо замони шӯравӣ хеле зиёд мебошад.

Феълан беш аз 200 макотиби таҳсилоти миёнаи умумиву гимназияҳову литсейҳо амал менамоянд, ки гувоҳи маркази бузурги илму маърифатомӯзӣ будани пойтахт аст. Фаъолият доштани Академияи миллии илмҳо ва даҳҳо марказҳои пажуҳишиву таҳқиқотӣ бо руҳия миллӣ дар пойтахти кишвар нуфузу эътибори Душанберо баланд гардонидаанд. Душанбе ошёни парвози наврасону ҷавонони болаёқатест, ки ба қуллаҳои баланди орзуву уммедҳо боли парвоз кушодаанд.Барҳақ, Душанбе пойтахти миллати соҳибтахтест, ки ормоҳои ҳазосоларо дар худ таҷассум кардааст.

Бахтиёри Қутбиддин, д.и.ф., деканифакултети журналистикаи ДМТ

ЗЕҲНИ СУНЪӢ ЧӢ МЕДИҲАД ВА ЧИРО МЕГИРАД?

0

Инноватсия натанҳо ихтироот аст, балки такмили маҳсули ихтироот аст.

Дар Япония захираву сарватҳои табий ночиз аст ва онҳо қарор доданд, ки итилотро ҳамчун захираву сарват соҳиб гарданд.

Зеҳни сунъӣ дар оянда кормандони зиёдро ихтисор мекунад ва ҳам ҷойҳои нави кориро ба вуҷуд меоварад.

Таъсиси агентии инноватсия ва технологияи рақамии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон талаботи замон буд.

Омори инноватсия бахши алоҳида дорад, ки фарогири илму таҳқиқ аст.

Татбиқи инноватсия дар истеҳсолот рукни муҳим мебошад.

Як ихтирооти муҳаққиқи донишгоҳи миллӣ дар истеҳсолот амалӣ гардидааст, ки дар як сол 40 ҳазор доллар фоида меорад.

Самтҳои фарматсевтӣ, биология, физика, химия низ аз донишгоҳи миллӣ соҳиби ихтироот буда, дар истеҳсолот амалӣ мегарданд.

Таҳқиқотҳои бунёдӣ аз марҳилаҳои инноватсия ба шумор меравад.

Ихтирои ним асри охири инсоният аз нуздаҳ асри гузашта бештар аст.

Рисолати IT – технология дар аввал оддиву сода буд ва ба ҳисобу китоб рабт дошт.

Беш аз 4 миллиард сокинони сайёра дар соли 2025 бо техникаву технологияи мобилӣ таъмин мегарданд.

Маркази инноватсияи донишгоҳи миллӣ дорои иқтидор ва имкониятҳои зиёд гардидааст.

Зеҳни сунъӣ ба майнаи сари инсон ҳам таъсир расонида, қобилияти фикрронии шахсро хуб месозад.

Зеҳни сунъӣ метавонад хатогиҳои инсонро кам кунад ва раванди корро боз ҳам самаранок гардонад.

Барномаҳои ҳушманд ҳатто қудрати таҳлил карданро доранд.

Зеҳни сунъӣ забонро шинохта метавонад ва он аллакай маъмул аст. Мисол тарҷумаи онлайн.

Зеҳни сунъӣ метавонад натиҷаҳои ғайриинсониро ба миён орад, ки қарорҳои инсониро маҳдуд менамояд.

Факултети химия зиёда аз 200 патенти ихтироот дорад.

Ихтирооти мо ҳарчанд бузург набошад ҳам, вале онро зина ба зина такмил доан имконпазир аст.

Соли1942 заводи семент дар Душанбе ба кор андохта шуд. Дар замони шӯравӣ 3500 нафар корманд дошт ва дар як шабонарӯз 500 тонна семент истеҳсол мекард. Имрӯз бо 1000 корманд дар як шабонарӯз 3000 тонна семент истеҳсол мекунад.

Идора карда тавонистани дастгоҳу технологияи нав ҳунару дониш мехоҳад.

Бозори истеҳсолии мо бояд бо бозори технологияи нав рақобатпазир бошад.

Аз оғози соли равон донишгоҳ бо Агентӣ ҳамкорӣ дорад.

Санади татбиқ ва санади имконияти татбиқ вуҷуд дорад, ки аз ҳамдигар фарқ доранд.

Рақамикунонии истеҳсолӣ талаботи ногузири замон аст.

Давлат барои ихтироъкорон дастгириҳоро ба роҳ мондааст.

Дар панҷсолаи иқтисоди рақамӣ чандин соҳаҳо таҳаввулоти амиқ мебинанд.

Агентӣ мақоми ваколатдори давлатӣ аст.

Интернет дар ҳақиқат ҷаҳони маълумот аст ва бояд дар бораи мо маълумот камтар дошта бошад.

___________________

Ин чанд бардошт ва хулоса аз ҳамоиши имрӯзаи донишгоҳи миллӣ буд.

___________________

Имрӯз дар ҳошияи қарори раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар бораи “Ҳафтаи илм, технология, инноватсия ва ихтироъкории наврасону ҷавонони шаҳри Душанбе” дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ҳамоиши илмӣ баргузор гардид.

Ҳамоишро муовини ректор оид ба илм, профессор С.Сафармамадзода ифтитоҳ намуда, дар бораи муҳимияти татбиқи илм дар истеҳсолот ва ихтирооту инноватсия андешаҳояшро иброз дошт. Гуфта шуд, ки масъалаи “ҳукумати электронӣ” ва “рақамикунонии иқтисодиёт” дар Паёми навбатии Пешвои миллат яке аз нуқтаҳои асосиро ташкил дода, аз таваҷҷуҳи Пешвои муаззами миллат ба ин самт дарак медиҳад.

– Рушди тенологияҳои рақамӣ аз омилҳои асосие ба шумор меравад, ки ба суръат бахшидани иқтисоди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсир мегузорад. Аз ин рӯ, ташаббуси раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар мавриди ҳамасола гузаронидани “Ҳафтаи илм, технология, инноватсия ва ихтироъкории наврасону ҷавонони шаҳри Душанбе” дар рушди технологияҳои рақамӣ ва пешрафти иқтисодиёти миллӣ нақш хоҳад гузошт. Ҳамчунин бо баргузории чунин чорабиниҳо метавон баланбардории сифати таълим, бедор намудани шавқу рағбати хонандагон ба эҷодкорӣ, навовариву ихтироъкорӣ, омӯзиши амиқи илмҳои дақиқ, ташаккули сатҳи фарҳанги техникӣ, тарғиби маданияти истифодаи иттилооти интернетӣ, табиқи техникаю технологияи инноватсионӣ дар раванди таълим ва дастгирии ихтироъкорону навоварони наврасу ҷавонро таъмин намуд.

Номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент, Раҳмонов Ҷалолиддин Равшанқулович бо мавзӯи “Равандҳои инноватсионӣ: пайванди илм бо истеҳсолот” дар бораи татбиқи илм бо истеҳсолот андешаҳояшонро баён кард.

Муаллими калони факултети механикаю математика Пиров Саидалӣ Мирзоалиевич бошад, дар мавзӯи “IT- технология ва зеҳни сунъӣ ҳамчун муҳаррики рушди иқтисод ва ҷомеаи муосир” андешаҳояшро иброз дошт.

Дар музокираҳо декани факултети химияи донишгоҳ Файзуллозода Эркин, декани факултети ҳуқуқшиносӣ Мирзозода Парвон ва намояндаи Агентии инноватсия ва технологияи рақамӣ иштирок намуданд.

____________

Ҳамоиш аз паҳлуҳои зиёди мусбат иборат буд ва барои татбиқи илм дар истеҳсолот роҳнамоиҳои зиёд дошт.

Декани факултети журналистика,

Ҳошимзода Бахтиёр Ҳошим

ҶАВОНОН НЕРӮИ ОЯНДАСОЗАНД!

0

Имрӯз бо иқдоми чор факултети ДМТ дар мавзӯи роҳҳои коҳиш додани экстремизм, терроризм ва баланд гардидани эҳсоси ватандӯстии ҷавонон чорабинӣ баргузор гардид.

7 апрели соли 2025 бо ташаббуси факултетҳои журналистика забонҳои Осиё ва Аврупо, филологияи тоҷик ва филологияи рус дар толори ба номи Ш. Ҳусейнзода ҷиҳати иҷрои бандҳои Стратегияи муқовимат бо экстремизм ва терроризм бо иштироки садорат ва устодону донишҷӯёни факултетҳои болозикр чорабинӣ баргузор гардид.

Чорабиниро бо сухани муқаддимавӣ декани факултети журналистика профессор Ҳошимзода Б. ҳусни оғоз бахшида, аз ҷумла тазаккур дод, ки дар замони муосир дар сиёсати ҷаҳонӣ печидагиҳои зиёд ба вуҷуд омадааст. Бахусус дар раванди ҷаҳонишавӣ зуҳуроти номатлуб, аз қабили терроризму экстремизм бо рангу тобиши нав ҷило дода, идеологияҳои хатарнок ба холигаҳи мафкураи ҷавонон таъсирҳои манфии худро мерасонанд. Ҷавононро лозим аст, ки бештар дар пайи омӯзишу созандагиҳо қарор гиранд ва барои пешрафти имрӯзу ояндаи ватан ҳиссагузор бошанд.

Сипас, меҳмони чорабинӣ мудири кафедраи таърихи халқи тоҷики факултети таърих Ҷонибеки Асрориён зимни маърӯзаи худ дар бораи бетаваҷҷуҳии донишҷӯён ба фарҳанги миллӣ, забони миллӣ ва кам таваҷҷуҳ доштан ба китобхонии ҷавонон сухан ба амал овард. Мавсуф ёдовар шуд, ки эҳтиром ба забону фарҳанг ин рукни асосии худшиносӣ мебошад. Ҷавонон агар гузаштаи худ, забону фарҳанг ва таърихи халқи тоҷикро хуб донанд, ҳеҷ гоҳ ба гуруҳҳои тундрав ҳамроҳ намешаванд.

Пас аз шунидани маърӯзаҳо дар қисмати саволу ҷавоб маърӯзачиён ба саволҳо посух доданд. Гуфтан лозим аст, ки баргузории чунин чорабинӣ ҷанбаи маърифативу тарбиявӣ дошта, барои боло бурдани худшиносии ҷавонону донишҷӯён мусоидат менамояд.

НАВРӮЗ – ҶАШНИ АҶДОДӢ

0

Наврӯз яке аз ҷашнҳои қадима ва пурифтихори мардуми тоҷик ба ҳисоб меравад, ки таърихи беш аз шаш ҳазорсола дорад. Ин ҷашн дар қатори дигар идҳои миллӣ, аз ҷумла Меҳргон, Сада ва Тиргон, мавқеи хос дошта, бо шукӯҳу шаҳомати махсус таҷлил мегардад. Маънои калимаи «Наврӯз» ба забони тоҷикӣ «рӯзи нав», «оғози тозаи зиндагӣ» ва «рӯзи нахустини сол» мебошад. Ин ҷашн ҳамчун рамзи эҳёи табиат, бедоршавии наботот ва ҳайвонот, ҳамчунин оғози мавсими нави кишоварзӣ маъруф аст.

АЗ ТАЪРИХИ НАВРӮЗ

Наврӯз решаҳои амиқи таърихӣ дошта, пайдоиши он ба давраҳои қадим ва замони пеш аз ислом бармегардад. Бино ба баъзе манбаъҳои таърихӣ, ин ҷашн ҳанӯз дар давраи Ҳахоманишиён (асрҳои VI-IV пеш аз милод) мавҷуд буд. Дар он замон, Наврӯз ҳамчун оғози солшумории офтобӣ ва фарорасии баҳор таҷлил мешуд. Баъдан, ин ҷашн дар байни халқҳои ориёӣ, аз ҷумла тоҷикон, густариш ёфта, ба як ҷузъи ҷудонашавандаи фарҳанги онҳо табдил ёфт.

Ба навиштаи донишманд ва таърихнигор Абӯрайҳони Берунӣ, «Наврӯз ибтидои офариниши олам аст». Ба ҳамин хотир, мардум ин рӯзро бо шодиву нишот, умед ба ояндаи нек ва эҳтиром ба табиат истиқбол мегиранд. Дар фарҳанги мардуми тоҷик, Наврӯз ҳамчун рӯзи нав, оғози зиндагии нав, рӯзи шодӣ, адлу эътидол, бахшоиши гуноҳҳои якдигар ва рӯзи оштӣ маъруф аст. Дар ин рӯзи пурфайз, табиат, таърих ва инсон рӯҳи тоза мегиранд.

НАВРӮЗ – ҶАШНИ МИЛЛИЮ ФАРҲАНГӢ

Фарҳанги бостонии тоҷикон бо табиату коинот, муҳити атроф ва омилҳои мавсимӣ пайванди ногусастанӣ дорад. Бахусус, ҷашнҳои миллӣ, аз ҷумла Наврӯз, хислати мавсимӣ дошта, бо тағйири фаслҳои сол алоқаманданд. Агар Меҳргон рамзи фаро расидани тирамоҳи заррин бошад, Сада нишони наздикшавии баҳор бошад, пас Наврӯз расман оғози баҳори дилафрӯз ва шукуфоии табиатро ифода мекунад.

Ҷашнҳои ориёӣ, аз ҷумла Наврӯз, ба ҳеҷ гуна мазҳаб ё дин вобастагӣ надоранд. Ин ҷашн сирф миллӣ ва табиӣ буда, ҷузъи мероси таърихии мардумони ориёитабор ба шумор меравад.

Дар робита бо ин, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд намудаанд: «Наврӯз бо табиӣ будан ва муҳтавои зиндагисозаш беш аз шаш ҳазор сол аст, ки дар байни мардуми ориёитабор мавҷуд аст ва ҳеҷ нерӯе натавонист онро аз байн барад». Ин суханон аҳамияти бузурги Наврӯзро дар тамаддуни тоҷикон ва фарҳанги ҷаҳонӣ нишон медиҳанд.

ОИН ВА РАСМУ РУСУМИ НАВРӮЗӢ

Наврӯз на танҳо як ҷашн, балки маҷмӯи расму оин ва маросимҳои гуногуни мардумӣ мебошад. Аз замонҳои қадим то ба имрӯз мардум ба пешвози ин ҷашн омодагии хос мегиранд. Чанд рӯз пештар хонаҳоро тоза мекунанд, либосҳои нав мепӯшанд ва хӯрокҳои миллиро омода месозанд. Аз муҳимтарин расму оинҳои Наврӯз инҳоянд:

Пухтани суманак – Ин анъана рамзи фаровонӣ ва баракат ба ҳисоб меравад. Суманакро гурӯҳ-гурӯҳ занон бо суруду рақсу шодӣ омода мекунанд, ки рамзи ҳамбастагӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ мебошад.

Гузаронидани бозӣ ва мусобиқаҳои варзишӣ – Бозиҳои миллӣ, аз ҷумла гӯштини миллӣ, бузкашӣ, шатранҷ ва дигар бозиҳо дар рӯзҳои Наврӯзӣ баргузор мегарданд.Аёдати наздикон – Дар рӯзҳои Наврӯз мардум ба хонаи ҳамдигар меҳмонӣ мераванд, хурду калон ба ҳамдигар табрик гуфта, бо нияти неку самимӣ дидорбинӣ мекунанд.Ороиши хони Наврӯзӣ – Дар хони Наврӯзӣ ҳафт шин ё ҳафт син гузошта мешавад, ки ҳар кадом рамзи хос доранд.

НАВРӮЗ – ҶАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

Бо шарофати истиқлолияти давлатӣ, Тоҷикистон ба эҳёи арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир намуд. Ҳоло Наврӯз дар саросари кишвар бо шаҳомати хос таҷлил мешавад. Ҳамасола чорабиниҳои гуногуни фарҳангӣ, варзишӣ ва илмӣ баргузор мешаванд, ки ба таҳкими худшиносии миллӣ ва ваҳдати ҷомеа мусоидат мекунанд.

Мояи ифтихор аст, ки бо талошҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, рӯзи 30-юми сентябри соли 2009 Наврӯз ба феҳристи ёдгориҳои ғайримоддии фарҳанги башарият шомил карда шуд. Ҳамчунин, Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид 21-уми мартро расман ҳамчун Рӯзи байналмилалии Наврӯз эълон намуд. Ин иқдом собит сохт, ки Наврӯз на танҳо ҷашни тоҷикон, балки мероси муштараки инсоният мебошад.

НАВРӮЗ – ОМИЛИ ВАҲДАТИ МИЛЛӢ ВА РУШДИ ФАРҲАНГӢ

Наврӯз ҳамчун ҷашни қадимӣ ва пурмазмун имрӯз аҳамияти бештар касб кардааст. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки арзишҳои миллӣ таҳти хатар қарор мегиранд, чунин ҷашнҳо метавонанд барои ҳифзи ҳувият ва мероси таърихии халқҳо мусоидат кунанд. Дар Тоҷикистон, Наврӯз ҳамчун омили муттаҳидсозии мардум, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди фарҳангӣ хизмат мекунад.

Бо таҷлили Наврӯз, мардуми тоҷик на танҳо фарҳангу анъанаҳои худро ҳифз мекунанд, балки онҳоро ба наслҳои оянда низ мерос мегузоранд. Аз ин рӯ, Наврӯз на танҳо ҷашни табиат, балки ҷашни маънавӣ ва фарҳангии миллати тоҷик аст, ки бо шукӯҳу шаҳомат ҷашн гирифта мешавад.

Муҳуддинзода Қурбонхоҷаи Саидхоҷа,Мудири радиои “Садои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон”

БУРИНИСО БЕРДИЕВА – «ҚАҲРАМОНИ НАВРӮЗ»

0

МУҚАДДИМАИ НАВРӮЗИ МИЛЛӢ

Замони шӯравӣ иди Наврӯзро инкор мекард. Ин идро «боқимондаи хуруфоти федодалӣ» мегуфтанду онро ҳамчун иди бо дин иртиботдошта муаррифӣ менамуданд. Феодализм ва дину оин «душманони сарсахт»-и идеологияи шӯравӣ дониста мешуд. Аммо аз ҷониби аҷнабие нест кардан анъанаҳо, дину оин ва муқаддасоти қадимии мардумӣ дар ҳама даврон мушкилу ғайриимкон аст.

Дуруст аст, ки дар ҳар давра диктатураҳо қонунҳои шадиду ҷиддие ва муҷозоти гушношуниде барои нест кардани ин ё он оину эътиқод – ҳамчун гавҳари қимати халқу мардумон эҷод менамоянд. Аз ҷумла танатанаҳои наврузӣ, ки бо «таҳдиду таъқиб»-и ошкору пурра дар замони шӯравӣ манъ буд. Барои иддае мояи ифтихору баландии маснаду мақом буд, агар дар ин роҳ (лағви Наврӯз) кушишҳо масраф менамуданд. Аммо хушбахтона нақшҳои сангинро касеву чизе то ҳол натавонистааст, ки ба куллӣ ба коми нестӣ бурда расонад. Ин «сӯхта натавонистанҳо»-ро бошад доимо дар таърих касеву чизи дигаре мӯҷибу монеа мегашт. Яъне ин ҷараён табиӣ набуду барои ба вуҷуд омадани сипарҳо нафарони алоҳида заҳмат мекашиданд ва бо ҷой доштани хатарҳои маълум ҷонбозӣ ҳам мекарданд.

То солҳои навадуми асри гузашта сензураҳои доманафрохтаи замони шӯравӣ имкон намедод, ки матбуот дар қолаби озоду ошкоргӯӣ фаъолият дошта бошад. Монанди имрӯза тамоми «дару дарвозаҳо» барои матбуот боз набуд. Дар инъикоси масоили худшиносиву зинда гардонидани анъанаҳои аҷдодӣ ба табъ расонидани матолиб як амри мушкилу дастнорас ба ҳисоб мерафт. Аммо буданд ашхоси зиёиву эҷодкоре, ки тобу тавони мушоҳида кардани фанои расму тамоюли аҷдодиро надоштанд. Аз ҷумла иди бошукӯҳи Наврӯз, ки ҳазорсолаҳо мардуми тоҷику форс онро ҷашн мегирифт, оҳиста-оҳиста аз хотирҳо зудуда мегашт.

Хушбахтона дар солҳои шастуми асри гузашта матбуоти тоҷик дар роҳи эҳё кардани ин иди мардумӣ аввалин қадамҳоро гузошт. Ин қадамҳо сарҷамъона набуданд. Аз таърихи таҳаввулу ташаккули тамоми ҷабҳаҳову соҳаҳо маълум аст, ки ҳатман дар роҳи муборизаву талошҳо бори масъулияту душвориву роҳнамоӣ бештар ба души танҳо яку якчанд нафар меафтад. Дар ҷодаи эҳё кардани Наврӯзи бостонӣ бошад аввалин иқдомҳо ва аввалин душвориҳо ба души як бонӯи эҷодкори тоҷик бо номи Бӯринисо Бердиева ғалтида буд.

МАТБУОТ ХАЗИНАИ АСНОД АСТ

«Маориф ва маданият» аз ҷумлаи он нашрияҳое дар таърихи матбуоти мо ба ҳисоб меравад, ки дар давраҳои хос рисолатҳои бузургеро ба душ дошт. Маҳз дар ин нашрия Буринисо Бердиева тавониста буд, ки дарси хоси худшиносиро роҳандозӣ намояд. Баҳои арзанда ва нақши созандаву устувори ин рӯзнома ва ин бонӯи шӯҷоъро муҳаққиқ Юсуфи Акбарзода вобаста ба эҳёи иди Наврӯз ва мақоми давлатӣ гирифтани забони тоҷикӣ чунин зикр месозад: «Ин рӯзнома минбари бедорӣ буд.

Дар бораи мақоми забони тоҷикӣ ва ҷашни миллии Наврӯз танҳо дар саҳифаҳои он матолиб ба нашр мерасид. Наврӯзро ҷашни динии зарарнок мегуфтанд. Муфассирони навбаромад мегуфтанд:-Наврӯз, рӯзи нав, яъне чӣ? Рӯзи навамон аз 7-ноябр сар мешавад ва соли навамон аз якуми январ. Онҳое, ки дар КМ бар зидди таҷлили он буданду Буринисоро миллатгарову мухолифи сиёсати давлатӣ мегуфтанд, имрӯз худро пуштибон ва мубориз дар роҳи таҷлили Наврӯз меноманд.. Чӣ бешарафӣ!»

Иқтибоси боло бори дигар «сиёҳнависи аввалини таърих…» будани матбуотро дар замони муосир исбот менамояд. Ҷои пӯшида нест, ки иддае аз «зиёиёни офтобпараст» дар замони шӯравӣ дину оину эътиқод ва ин ҷашни ниёгонро инкор менамуданд. Чун замона дигар гашт, онҳо низ ҷомаи худро ранги дигар бахшиданд. Таъсири «насими бозсозии горбачёвӣ»-ро нахустин шуда онҳо эҳсос мекарданд. Тааҷҷубовар аст, ки ин тоифаи «ҷоҳили муваффақ» дар баробари гуногунрангу манфиатҷӯ будан, дар ҳама ҳолат мавқеи нави худро дар ҷомеаву сохтҳои ивазшаванда хеле осон дармеёбанд. Гӯё ҳама чизро медонанд ва аламбардори тамоми давру замон маҳз эшонанд.

Матбуот худ хазинаи таърих аст. Яъне саҳифаҳои матбуоти гузаштаву имрӯза ғайриихтиёр ҳама чизро сабт менамуду менамояд ва чун гувоҳи яқин аксар чизҳоро собит менамояд. Яъне хонандаи гузаштаву имрӯзаву оянда медонад, ки сафед чисту сиёҳ чист ва кадом фард фарзанди садоқатманди миллату халқ асту кадом хиёнатпеша? Ин рисолатро бастаҳои рӯзномаҳо чун китоби дастаҷамъии аснод ҳамеша ба дӯш доранд. Нақши созандаву устувори «Маориф ва маданият» он буд, ки матолиби ба табъи ҳокимони давр носозгорро ба нашр мерасонид. Аз ҷумла маводеро, ки рӯҳияи наврӯзӣ доштанд.

Юсуфи Акбарзода аз нашри як мақолаи Бозор Собир дар мавзӯи Наврӯз ёдовар мешавад, ки дар саҳифаҳои рӯзномаи мазкур ба табъ расида буд. Мақолаи «Иди Наврӯз»-и Бозор Собир соли 1966 мавриди танқиду таҳдидҳои зиёд қарор мегирад. Аз ҷумла мақом ва супориши боло боис мегардад, ки Мирзо Турсунзода Бозорро бо ин мақолааш танқид намояд: «Ман ба мақолаи Бозор Собир дар бораи Наврӯз ҳайрон шудам. Дар инҷо муаллиф бо ҳасрат аз рӯзҳои гузашта гап мезанад. Аҷабо норизоии муаллиф аз чист? Вай чи камбудӣ дорад, ин кайфият дар вай аз куҷо пайдо шудааст?» Албатта хонандаи заккӣ аз ин ҷумлаҳои устод Турсунзода маъниҳои духураро зуд дарк менамояд ва бо хубӣ маълум низ ҳаст, ки Турсунзодаро замону замондорон маҷбур менамуданд, ки гоҳо муқобили ҷараёнҳо ҳаракат намояд.

Мавқеи Турсунзода зидди таҷлили ин ҷашн набуд ва дар аксар ҳолат ӯ низ дар сангари муборизаҳо қарор дошт. Масалан вакте Ҷаббор Расулов ба ҷои Наврӯз «Ҷашни гули лола»-ро пешниҳод менамояд, маҳз Турсунзодаву Осимӣ барин шахсиятҳо аввалин шуда ин пешниҳоду таклифро намепазиранд ва даъво мекунанд, ки ҳар ид бояд бо номи худаш таҷлил гардад. Ин воқеаи солҳои шастуми асри гузашта аст. Турсунзода ҳамчун мунодии сулҳу шахсияту пешвои шинохта маҷбур буд, ки вобаста ба вазоифи пурмасъулияти худ гоҳо мухолифатҳои рӯякии худро нишон диҳад. Дар асл ӯ аз нафароне буд, ки масалан дар солҳои чилумум панҷоҳум шадидан дар муқобили тасмимҳои «комиссияҳои ному насабгузорӣ» қарор гирифтаву тавониста буд, ки як бахши аъзами фарҳанги миллатро, ки ному насабҳои тоҷикӣ буданд, наҷот диҳад.

ДАРГОҲИ УМЕДИ НАВМЕДГАШТАҲО

Б. Бердиева моҳи марти соли 1963 ба сифати сармуҳарири рӯзнома ба кор меояд. Аввалин қадамҳои ин эҷодкор дар партави дарси худшиносӣ сурат мегирад.

Маълумотҳои мухталиф нишон медиҳанд, ки ӯ бояд ба сифати ҷонишини вазири фарҳанг корро қабул менамуд. Аммо дар КМ ба ин кор монеа мешаванд. Сипас ӯро мехоҳанд, дар маҷаллаи «Занони Тоҷикистон» сармуҳаррир таъин намоянд. Инҷо ҳам мухолифон пайдо мешаванду оқибат ӯ ба рӯзномаи «Маориф ва маданият» меояд. Буринисо Бердиева идораи рузномаи «Маориф ва маданият»-ро «бадарғагоҳи маҷбурӣ» номидааст, ки «дар онҷо ё мурда меравӣ ё бо азобу уқубатҳои зиёд оқибат зинда бармегардӣ». Доираҳои аҳли эҷод бошанд, то ҳол ин даргоҳро «баталиони ҷаримавӣ» меноманд. Б.Собир, С.Улуғзода, Лоиқ, Ҷумъа Одина ва дигар эҷодкорони ошкоргӯву ошкоркаломро аз дарҳо меронданд. Танҳо дари ин «бадарғагоҳ» боз буду рӯзномаи Б. Бердиева нотарсона онҳоро қабул мекард ва дар оғушаш онҳоро мепарварид.

Ин ишораҳои нимшӯхиву нимҷиддӣ то андозае ҳақиқати комилеро дар худ мепарваранд. Барои чи ин рӯзнома аз назарҳо дур мемонад, ё назорат ба он душвор буд, то ҳол пурра маълум нест. Иддае андеша доранд, ки аз Буринисо Бердиева ҳама метарсиданду ҳарос доштанд. Зеро ӯ ҳалол кор мекард ва заҳмати шабурӯзияшро барои ободии ватану диёр сарф менамуд. Ӯ бо нӯки қалам зиндагияшро пеш мебурд ва бандаи шӯҳрату мол набуд.

Ба ҳама кормандонаш кӯмаки молиявӣ менамуд, ба онҳо унвонҳоро гирифта медод, дар гирифани хона ба ҳамашон мусоидату ёрӣ мекард. Вале касе набуд, ки ба худи ӯ кӯмак расонаду унвону ифтихорномае барояш омода созад. Ба ғайр аз танбеҳу таҳдид дар 45-соли кори қаламкашияш дигар ҳеҷ як унвону мукофоте барояш надоданд. Дар ҳақиқат дар рӯзномае, ки сармуҳарираш ба ҳисоб мерафт, барои мансабдорони вақт дар пиёдасозии ҳадафҳояшон «бадарғагоҳ ва баталиони ҷаримавӣ» буд.

То омадани Буринисо рӯзномаи мазкур ҳамагӣ 500 нусха ба табъ мерасидааст ва онро низ касе намехондаасту дар дӯконҳо зери чанг мехобидаанд. Ё ин ки баъд аз муддате ин рӯзномаҳои нодаркор боз ба худи идора гашта мерафтааанд. Аммо Б.Бердиева ин рӯзномаи мурдаистодаро ба як рӯзномаи серхонандатарину маҳбуб табдил медиҳад. Дар ҳақиқат дар ҷодаи рӯзноманигорӣ кам касон муваффақ мешаванд, ки дар андак фурсат рӯзномаеву нашрияеро маҳбубу сертираж гардонанд. Ва ин журналистбонӯ дар роҳи касб комёб буд. Тиражи рузномаро аз 500 ба 135 ҳазор нусха мерасонад. Ин рӯзномае, ки ҳамагӣ ду тин арзиш дошт дар Бухорову Самарқанд 2-3 сум арзиш пайдо мекунад. Саҳари солеҳон тамоми дӯконҳо ин рӯзномаро мефурухтанд ва аз идора дархост мекарданд, ки боз барои онҳо рӯзнома биёранд. Чун Юсуфи пайғамбар, ки зиндонро ободу зебо карда буд, ин бонӯ низ рӯзномаеро, ки дар коми нестӣ мерафт, ба маҳбубтарин нашрия табдил додааст. Масъулони вақт ин тавр шакл гирифтани воқеаро интизор набуданд. Ҳар як нафари соҳибистеъдодеро, ки дар ин рӯзнома месабзид, бо ҳар баҳона аз инҷо дур кардан мехостанду ба ҷояш як бесаводи дигареро пешниҳод менамуданд. Ҳадаф фақат як чиз буд: «…рӯҳияи худшиносии рӯзнома шикаст ёбад».

МИНБАРИ ҶУРЪАТ

На ҳар як нашрия дар замоне ки сензураи шадид ҷорӣ буд, қудрати озодона ҳафр задану нашр кардани даъвоҳои худшиносиро дошт. Солҳои 1978-79 Мирбобо Мирраҳимов китоби «Наврӯзнома»-и Умари Хайёмро барои чоп омода мегардонад. Он нахуст бояд тариқи як рӯзнома ба нашр мерасид. Дар замони атеизм ва як навъ ҳазар аз ашъори шуарои классик нафаре ҷуръат намекунад, ки онро ба нашр расонад. Чопи ин китоби Хайём чанд паҳлӯро дарбар мегирифт. Нахустин ҳадаф боз як қадами ҷиддии дигар дар роҳи эҳё намудани ҷашни Наврӯз буд. Баъдан дар он солҳо мехостанд, ки дар Ӯзбекистон ин китобро тариқи тарҷума ба нашр расонанд, ки ин як шикасти фарҳангии мардумони форснажод ба ҳисоб мерафт. «Маориф ва маданият» боз ҳам ягона такягоҳу мактаби худшиносӣ сарфи назар аз монеаҳо онро ба табъ мерасонад.

Солҳо ҳаштодуми асри гузашта бо қарори ЮНЕСКО ҳазорсолагии Абуалӣ Сино ҷашн гирифта шуд. Миллатгароён ин фарзонафарзанди тоҷикро туркнажод муаррифӣ кардан мехостанд. Минбарҳо бо баёни афкори сияҳдилона дунболи якдигар манфиатҳои як миллату халқро нодида мегирифтанд. Мисраҳои Лоиқи бузург ба муқобили ин сияҳдилону сияҳфикрон нигаронида шуда буд:

Мавлавиро турк мегӯянд,

Турк меноманд ҳам Зардуштро,

Бӯалиро турк медонанд…

Аз эшон аҷаб нест

Ки Худоро низ рӯзе турк мехонанд…

Б.Бердиева буд, ки ин гуна абётро авалин шуда дар саҳифаҳои рӯзномаи худ ҷой медод. Б.Бердиева буд, ки аз тоҷик будани Буалӣ ҳарф мегуфту бо усулҳои хоси қаламнигорӣ ба сари рақибон зарбаҳо шадидро равона месохт.

Ба идораи рӯзномаи «Маориф ва маданият» мактубу мақолаҳо дар бораи ин иди аҷдодӣ чандон зиёд намеомад. Ҳама аз сензураи шадиди замона метарсиданду меандешиданд. Он нафароне, ки зиёд метарсиданд, мақолаашон дар бойгониҳо боқӣ намемонд.

–Агар тарсед, ман бо номи худ нашр мекунам.- мегуфт Буринисо Бердиева ва ҳамин тавр ҳам мекард. Ба ин «бонӯи якрави фарҳангдӯст» даҳҳо маротиба таҳдид мекунанд, маслиҳат медиҳанд, ки аз баҳри таблиғу тарғиби Наврӯз барояд. Онҳо метавонистанд, ки ин зани шуҷоъро ба миллатгароиву кӯҳнапарастияш гунаҳкор созанд. Ӯ аз шикасти моддиву маънавиии худ кам фикр мекард. Ӯро шикасти фарҳангиву миллӣ бештар азоб медод. Зимомдорони вақт роҳу усулҳои зарбаву фишорҳоро меҷустанд. Аммо ин зани фидоиро гӯё фариштае аз ҷониби Худованд доим дар паноҳаш ҳифз мекард.

Дар миёни даҳҳо рӯзномаву маҷалла ягона тарғибгари ин ид боқӣ мемонад. Аз мутолиаи як мақолаи М. Шукурзода бармеояд, ки солҳои 60-70-и асри гузашта рӯзномаҳо аз истифодаи мавод дар бораи иди Наврӯз бо пуррагӣ ҳазар менамоянд. Дар арафаи ин иди аҷдодӣ рӯзномаҳо ҷашни баҳору меҳнат гуфта, ба болои «Наврӯз» хати батлон мекашиданд. Танҳо «Маориф ва маданият»- и Б.Бердиева Наврӯзи оламафрӯзро ҷашн мегирифт. Аз инҷо чунин натиҷа гирифтан мумкин аст, ки «Маориф ва маданият» дар сангари муборизаҳо дар роҳи эҳёи Наврӯз дар матбуоти тоҷик ягонаву танҳо буд.

«ИДИ МЕҲНАТ» ВА «САЙРИ ЛОЛА» БА ҶОИ НАВРӮЗ

Иддае аз қаламкашону зиёиёни воқифи мо матонату қаҳрамониии ин бонӯи тоҷикро борҳо таъкид намудаанд, ки ӯ дар муқобили завлонаҳои замона ҳарос надошт. Дар такя ба онҳо чунин хулосае ба миён меояд, ки кадом як нерӯ ва ҷуръате, ки дар ниҳоди ин бонӯи қаҳрамон вуҷуд дошт, ки онро кам мардон дар худ доштанд. Масалан дар як мақола гуфта мешавад, ки то ҳадде ҳокимон имкон ба миён меоварданд, ки мардум аз анъанаи қадимӣ дур намонанд ва аз ҷумла барои адибон «равзанаи хурде боз карда буданд, ки на ба номи Наврӯз, балки бо як номи сохтаи «Сайри лола» аз расидани баҳор истиқбол гиранд». Ин иқдомро амали хайр гуфта наметавонем. Вобаста ба ин як замоне қарори махсус низ қабул гашта буд. Қарори мазкурро чанд ҳокиме, ки намояндаи ҳамин халқу миллат буданд, танҳо барои аз даст надодани мақому манзалати худ чун фиреби назар қабул карда буданд. Инро метавон танҳо хиёнате номид, ки Наврӯзро ба як чизи дигар табдил додан мехостанд.

Мехостанд, ки бо «Сайри лола» Наврӯзро аз ёду тасаввури омма дур баранд. Ба ин ҳадаф муваффақ мегаштанд, агар эҷодкорони алоҳида пайваста истифодаи вожаи «Наврӯз»-ро ба роҳ намегузоштанд. Бӯринисо аз ҷумлаи онҳо буд. Албатта кам набуданд он зиёиёну адибоне, ки орзӯи эҳё гаштани Наврӯзро дар дил мепарвариданд. Аммо дар садо баланд кардан хеле кам ҷуръату такягоҳу пуштибон доштанд. Дар доираи баъзе маълумотҳои дигар дармеёбем, ки масалан Холмурод Шарифов дар бораи ҷашни анъанаҳои миллӣ мақола менависад. Мирзо Турсунзода ва Боқӣ Раҳимзодаву дигар адибон ба он ҳамовоз мегарданд. Ва ин навиштаҳоро танҳо газетаи Б.Бердиева ба нашр мерасониду «дари идораҳоро» мекӯфт. Барои таҷлил иҷозат доданд, аммо ин иҷозат аз боло набуд ва танҳо онро бо «меҳнати сотсиалистӣ» робита дода, дар колхозу совхозҳо ошкору ниҳон ид мекарданд.

Маълум нест, ки дар зери партави кадом ҳадаф бошад, дар соли 1965 мақомоти онвақта зери роҳбарии Ҷаббор Расулов барои аҳли зиёву равшанфикрон гузашти дигар карда, «Иди меҳнат»-ро пешниҳод карданд. Аммо шарту ҳукм буд, ки он бояд ба хотири фаро расидани баҳор бошад. Гуё иҷозати Наврӯз танҳо дар дасти Маскав аст. Аз нуқтаи боло низ бардошт ҳосил намудан мумкин аст, ки «Иди меҳнат» низ барои барҳам задани фаҳмиши «Наврӯз» «кашф гардидааст». Матбуоти ҳизбии «яккатоз» ба таври фаровон ба таблиғи ин тамоюли нав пардохт. Дар шууру афкори омма онро ба ҷои «Наврӯз» ҷойгузин кардан мехост. Аммо шумораи 21-марти «Маориф ва маданият» ҳамчун нашрияи муштараки вазоратҳои фарҳангу маориф ва иттифоқи нависандагон, ки онро Б.Бердиева сармуҳарир буд, дар ҳамон сол саропо рӯҳияи наврӯзӣ доштааст. Шумораи наврӯзии рузнома дар ҷомеа «таркишҳо»-ро ба миён меовард. Ин мисол нишондиҳандаи он аст, ки ин зани қаҳрамон муқобили ҷараёни пурғулғулаи замон шино кардан мехост ва ба ин мақсадаш бо душвориҳо муваффақ низ мегашт.

НАХУСТҚАДАМҲО ДАР РОҲИ ЭҲЁИ НАВРӮЗ

Тарғибу ташвиқи Наврӯз аз саҳифаҳои рӯзнома сарфи назар аз ҳама таҳдиду озору фишорҳо дур намегашт. Аз оғоз то анҷом зиндакунандаи Наврӯзи бостонӣ маҳз ин зани шердил ба ҳисоб мерафт. Қиссаи кӯтоҳи шурӯи қадам дар роҳи эҳёи Наврӯз аз ҷониби ин бонӯи фарҳангдӯст далели он аст, ки ӯ дар муқобили ҷараёнҳои бузург чун сади устувору бузург меистад. Буринисо Бердиева дар як мусоҳибааш бо М.Мирраҳим мегӯяд, ки дар Хуҷанду Панҷакенту Самарқанду водии Фарғона вобаста ба он ки баҳор барвақттар меояд, солҳои панҷоҳу шаст 7-8 март иди Наврӯзро ҳамчун иди «худҷуши мардумӣ» ҷашн мегирифтанд. Азбаски доира нисбатан маҳдудтар буд, ба он камтар аҳамият медоданд. Вале бо вуҷуди ин мансабдор, ё раисони идораҳои алоҳидаро барои роҳ доданашон ба чунин «гуноҳ» (таҷлили Наврӯз) муҷозот менамудаанд. Соли 1964 ба идораи рӯзнома мактубе меоранду ба ӯ мегӯянд, ки дар Самарқанду Хуҷанд Наврӯзро ҷашн гирифтаанд. Аммо дар минтақаи марказ дар ин бора дар рӯзномаҳо ҳатто як хабар низ чоп намешавад. Тарҳи мақолаеро омода менамояд ва ба раиси Шӯрои вазирон Абдулаҳад Қаҳҳоров занг зада тасмимашро мефаҳмонад.

Аз рӯи шунидаш Абдулаҳад Қаҳҳоров пинҳонӣ «аз панҷ вақт намозаш канда набудааст». Марди донишманду бомаърифат ва посдорандаи анъанаҳои миллӣ будааст. Ошкору ниҳон ба ин тасмими сармуҳаррир розӣ мешавад ва аввалин қадамҳои роҳи мубориза барои эҳёи Наврӯз гузошта мешавад. Соли 1964 рӯзнома саҳифаи махсуси наврӯзиро ба табъ мерасонад, ки барои матбуоти он замон «сенсатсияи бузург» ба ҳисоб мерафт. Аз тамоми идораҳои масъули идеологӣ ба рӯзнома нахустин таҳдиду фишорҳо равона мегарданд. Аммо ин иқдоми Б.Бердиева натанҳо дар Тоҷикистон, балки дар Озорбойҷону Ӯзбекистону дигар собиқ ҷумҳуриҳои шӯравӣ ҳамовозӣ пайдо намуда, шӯру валвалаҳоро ба миён меорад. Аввалин пайроҳаҳои эҳёи наврӯзиро Буринисо ҳатто дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ мекушояд. Бастаҳои ин рӯзномаи боҷуръатро, ки ҳамагӣ ду тин арзиш дошт, ба Бухорову Самарқанд бурда ду сум мефурӯхтанд. Омӯхтани таҷрибаи ҷашни Наврӯз аз ҳамон рӯзҳову солҳо шурӯъ мешавад. Вале мақомоти ҳизбии вақти Тоҷикистон аз ин иқдом хурсанд нестанд ва рӯзномаро муҳокима намуда амали сармуҳарриро маҳкум менамоянд. «Маориф ва маданият» садҳо пардаро дарида «Иди Наврӯз» мегуфт, аммо тамоми нашрияҳои дигар – «Иди баҳор» ё «Иди меҳнат» мегуфтанду инкори анъанаи аҷдодиро менамуданд.

«ҚАҲРАМОНИ НАВРӮЗ»

«Қаҳрамони Наврӯз» ном гирифтани Б.Бердиева ҳақиқатҳову асосҳои худро дорад. Дар замону ҳокимияте, ки низоми диктатурӣ ҷорӣ мебошаду сензура ҳама тарғибу ташвиқи идеологиро назорат менамояд, ошкоро ба ҷонибдории Наврӯз садо баланд кардан воқеан қаҳрамонӣ буд. Махсусан барои онҳое, ки дар мақоми роҳбарӣ қарор доштанд, ин амр «ҷон дар каф гузоштан» ба ҳисоб мерафт. Барои ашхоси роҳбарикунанда ҳатто тасаввурнашаванда буд, ки муқобили қарору қонунҳои Кумитаи Марказӣ ҳарфе гӯянд. КМ тасмим дошт, ки ин ҷашни аҷдодии тоҷиконро аз тамоми саҳифаҳо дур созад. Табииист, ки дар ин самт фаъолтарин соҳа матбуот ба шумор мерафт ва ҳамин тавр ҳам буд. Ба ҷуз аз «Маориф ва маданият» тамоми рӯзномаҳо аз истифодаи маводи наврӯзӣ ҳазар менамуданд. Ба муқобили Наврӯз баромад намуда онро иди диниву зараровар муаррифӣ менамуданд. Муаллифони ҳамаи маводҳо намояндагони миллатҳои ғайр набуданд, балки фарзандони ҳамин халқу ҳамин сарзамин буданд. Бо лағв кардан ва ботил шуморидани Наврӯз мақому мансаби худро ҳифз мекарданду боло мебардоштанд. Танҳо Бӯринисо Бердиева буд, ки бо якравию гузаштан аз баҳри мансабу бехатарии худ аз Наврӯзи бостонӣ пуштибонӣ мекард. Ҳар фасли баҳору сарсабзиҳо тараннуми оҳанги наврӯзиро ба гӯши ҳамватанон мерасонид. Ҷуръату матонати ӯ аз мавҷудияти Наврӯзу гум нашудани Наврӯз мужда мерасонид. Даҳҳо рӯзнома муқобили Наврӯз ҳарф мегуфт ва як рӯзномаи Б.Бердиева буд, ки бо ёдоварии Наврӯз ифтихори миллиро меафзуд. Барои ин зани қаҳрамону боҷуръат ҳифзи Наврӯз ҷабҳаи ягона набуд.

Б. Бердиева буд, ки Наврӯзро аз минбари баланд ҷашни аҷдодиву бостонӣ мегуфт. Ҳеҷ як мансабдори дигарро бо садоқаташ дар ҷабҳаи ватандӯстиву фарҳангдӯстӣ дар он солҳо бо ин зани қаҳрамон қиёс кардан имкон надорад. Тамоми муҳаррирону масъулон аз истифодаи калимаҳои «Миллат», «Наврӯз», «Авасто», «Зардушт» метарсиданду ҳазар менамуданд. Аммо барои ин «шоҳбонӯ»-и тоҷик Наврӯз, миллат, забон, фарҳанг, адолат ва худшиносӣ то охири умр ҳамчун дарду сӯзу гудоз боқӣ мемонад. Дар шеъри Ҷумъаи Қувват ин мазмун хеле хуб матраҳ гаштааст:

Рӯзи ӯ бо сӯзи миллат мегузашт,

Дар ғами Наврӯзи миллат мегузашт.

Рози ӯ бо сози миллат ҳамнаво,

Умри ӯ чун шамъи миллат мегузашт.

Дар замоне, ки забони мо забун гардида буд,

Қимати ҳиммат чу тахти вожгун гардида буд.

Ӯ барои ҳифзи покии забон меканд ҷон,

Баҳри подории фарҳанги замон меканд ҷон.

Мирзои Шукурзода дар як мақолаи худ аз қиёси аҷибе кор мегирад. Ба қавли ӯ 21-марти соли 1974 барои кормандони рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» ҳарчанд рӯзи ид бошад ҳам, вале барои онҳо шодиангез намебошад. Ин ранҷиш он аст, ки масъулони Кумитаи Марказӣ ҳамаи маводи ба мавзӯи Наврӯз бахшидашударо ҳафз менамоянд. Бо баҳонаи ҷашни диниву иртиҷоӣ будани Наврӯз рӯзнома оддитарин хабарро низ нашр наменамояд. Аммо бар хилофи ҳама рӯзномаҳои расмӣ «Маориф ва маданият» саропо маводи шумораи идонаашро наврӯзӣ месозад. Сарлавҳаҳову рубрикаҳо бо ранги сабзу хоно ва аксҳои ифодакунандаи шукӯҳи ин ҷашн боиси хурсандии тамоми фарҳангдӯстону зиёиёни «нотавон»-и рӯз мегардад.

Дар баробари ин Бӯринисо Бердиева ба идораи рӯзномаи ҳамшафат меояду кормандони онро як-як табрик менамояд ва ҳамон рӯз – 21-марти соли 1974 ба гурӯҳи ҳамкасбон чунин як ҷумлаи «пайғамбарона»-ро мегӯяд, ки бозгӯи аҳволи имрӯзаи мост: «-Албатта ин монеаҳо дер ё зуд рафъ мешаванд ва Наврӯз натанҳо дар Тоҷикистон ва Ирону Афғонистон, балки дар саросари дунё ҷашн гирифта хоҳад шуд. Лекин пеши роҳи газетаи моро ҳеҷ қудрате гирифта наметавонад, чун ки зӯрашон ба ман намерасад.» Ин «ман»-и Б.Бердиева ман-манӣ намебошад, балки «ман»-и пурдарду аламе мебошад, ки дар ҳифзи нангу номуси миллӣ устувор буд. Агар он ман-манӣ бошад ҳам, беҳтарину волотарин ман- манист, ки на ҳар кас қудрати гуфтани онро дорад.

Заҳмату талошҳо, таҳдиду фишорҳо ва азобу танбеҳҳо мегузаранд. Оқибат моҳи марти соли 1980 ба таҷлили ин ид мушарраф мегарданд. Назар қавли худи Б.Бердиева дар як мусоҳибааш ин «…ҷашнгирии Наврӯз дар сатҳи ҳизбӣ ва давлатӣ бори нахуст дар Иттиҳоди Шуравӣ рӯх медод». Ин бонӯи заҳматкаши журналист аз 12-январ то 27-март соли 1980 барои омодасозии Наврӯз дар маъмурият қарор мегирад ва қариб тамоми сенарияҳои ҷашнгирии наврӯзиро маҳз ӯ омода менамояд. Наврӯз дар навоҳии Қурғонтеппа ва гирду атрофи он аввалин бор густурда ҷашн гирифта мешавад ва дар таҷлили ин иди ниёгонамон журналистони зиёд аз гӯшаву канори гуногуни собиқ Иттиҳод ширкат меварзанд.

ЧАНД ВАСФИ «ҚАҲРАМОНИ НАВРӮЗ»

Бозор Собир, ки замоне ҳамроҳи Б.Бердиева дар рӯзнома кор мекард, чунин гуфтаст: «Наврӯзро ба минбари расмӣ аслан ӯ шинонд. Имрӯз қаҳрамонони Наврӯз пуропур аст, ҳар кас дағдағаи Наврӯз мекунад ва аз Наврӯз лоф мезанад. Дигар касе Бердиеваро намедонад, ки ин корҳоро ӯ карда буд. Бердиева ҳатто фаромӯш шудааст. Дар миёнаи ин ҳама дағдағаҳои наврӯзӣ номи ӯро нашунидам.» Андешаҳои ин шоири шинохтаи миллат саҳеҳу дурустанд, ки имрӯз заҳматҳои ин бонӯи сарсупурда дар доирахои мухталиф нодида гирифта мешаванд. Дар ҷумлаҳои содаи оммавӣ баён кардани сифатҳои як фарди қаҳрамону худфидо, ки дар қайди ҳаёт нест, гумон мекунем, ки болидагии рӯҳи ӯст. Аз забони Дорои Дӯст хабарнигори шинохтаву собиқадори «Маориф ва маданият» оварда мешавад, ки чӣ гуна онҳо саркашонаву бо ваъдаҳои фиребо «Иди меҳнат» мегуфтанду бо тобиши махсусе Наврузро дар саҳифаҳои рӯзнома ҷо медоданд. Муҳаррирро аз Кумитаи Марказиву идораҳои болоӣ мекофтанду таҳдид мекарданд, аммо ӯ бо ҳар роҳ ба истифодаи ин гуна мавод мусоидат мекард. Шумораи дар соли 1966 нашргардидаи «Маориф ва маданият» нахустин бозтоби Наврӯз дар матбуоти замони шӯравӣ дониста мешавад. Ин ҷуръату нотарсии Бӯринисо Бердиева дар ҳақиқат қаҳрамонӣ ба ҳисоб мерафт. Дар он солҳо «Маориф ва маданият» ягона нашрияе буд, ки онро аз тамоми дӯконҳо хонандагону муштариёнаш ҷӯё мегаштанд. Зинда гардонидани ин ҷашни бостониву миллӣ идома меёфт: «Ҷанҷол мекарданд ҳар бор. Ҳам аз вазоратхои маорифу маданият ва ҳам аз иттифоқи нависандагон эътироз баён мекарданд, ки чаро Наврӯзро таблиғ мекунад.» Вазъ то ба он ҳадде буд, ки чун рӯзномаро барои таҳрир ба шӯъбаи идеологии Кумитаи Марказӣ мебурданд, ҳар ҷо ки калимаи Наврӯз буд хат мезаданду ба ҷояш «Иди меҳнат» менавиштанд. Чун ба идора меоварданд, аз нав калимаи Наврӯз ба кор бурда мешуд. Ин раванд дар замони диктатории замони шӯравӣ худфидоии ин зани шӯҷоъ буд. Ин ҷумлаҳои Буринисо Бердиева ҳамчун намунаи қаҳрамониҳо алакай дар саҳифаҳои таърих сабт гаштанд: «-Рӯзномаро аз рӯи макети худамон созед. Ҷавобашро ман медиҳам.» Ин равандҳо барҳақ монанд ба муҳорибаҳое буданд, ки яке ин ҷашни бостониро зери хок кардан мехосту дигаре онро аз зери хок берун овардан мехост.

Ҳамин аст, ки мутафаккири шинохта Муҳаммадҷон Шакурӣ ин бонӯи зиндаёдро «..машъали роҳи ҷӯяндагӣ ва эҳёкунандаи Наврӯз – ҷашни миллии ниёгони мо» гуфта буд, ки баландатарин баҳову арзиш нисбат ба ӯст. Андешаҳои Акбари Набипур низ дар роҳи эҳё кардани Наврӯз шиддат доштани набардҳои он солҳоро бозгӯ менамояд: ««Маориф ва маданият» ҳар сол саҳифаҳои рангоранги наврӯзӣ мебаровард. Ин ҳама боиси рашку хусумати қаламзанони нотавонбин ва хашму ғазаби масъулиятгурезони болонишин мегардид. Мансабдорони калон барои худсарона таблиғ кардани ҷашни Наврӯз дандон сахт карда буданд». Иқтибоси боло низ далели он аст, ки дар он солҳо аз ҷониби масъулону роҳбарон дар таҷлил ё эҳёи Наврӯз ягон қадами ҷиддӣ гузошта намешуд ва дар ин роҳ танҳо матбуоти алоҳида талош мекард. Масъулони вақт аз қурбон кардани шахсиятҳои миллӣ низ дар ин роҳ ҳазар надоштанд ва саҳифаҳои таърих барои имрӯзу фардоиён ин хиёнатро алакай сабт намудааст. Аксари равшанфикрон ақида доранд, ки ҳато Иттифоқи нависандагон низ вобаста ба ин масъала бетафовут буд ва нисбат ба Бердиева дар ин масъала хусумат дошт. Бо назардошти ин паҳлӯ Муъмин Қаноат нашрияи «Маориф ва маданият»-ро бо Бӯринисо Бердиева беҳтарин рӯзномае медонист, ки он худшиносиро ба мардум меомӯхт ва дар роҳи зинда гардонидани анъанаву русуми аҷдодӣ нақши воло дошт. Адиб андеша дорад, ки ин ҷиҳатҳо рӯзномаро ба рӯзномаи серхаридору серхонанда табдил дода буд.

Адиби шинохтаи дигар Меҳмон Бахтӣ бошад мегӯяд, ки «…ин бонӯи диловар аввалин муҳаррире дар матбуоти ҷумҳурӣ буд, ки ба таҷлили Наврӯз пардохт. Ин ҷуръати калоне буд, ки роҳбарони идеологии ҷумҳурӣ аз он ҳарос доштанд.» Меҳмон Бахтӣ дуруст таъкид мекунад, ки рӯшанфикрон тариқи ин рӯзнома аҳамияти ин ҷашни таърихиро ба онҳо фаҳмонанд ҳам, «ин мансабдорон гӯши худро ба карӣ меандохтанд ва гумон доштанд, зиндагӣ бо ҳамин сурате ки ҳаст то охир боқӣ мемонад». Дуруст аст, ки ин ҷашни 5000-сола таърихдоштаро дар рустову шаҳракҳо мардумон ба таври пинҳонӣ ҷашн мегирифтанд. Аммо зимомодорону ҳокимон бо хавфи аз даст рафтани мақомашон бо вуҷуди даъват гаштанашон аз иштирок худдорӣ мекарданд. Буринисо Бердиева бошад бо рӯзномаи худ дар мардумӣ сохтани ин ҷашн саҳм мегузошт ва «баъди ҳар бори нашри маводи ба ин ид дахлдошта ба КМ ҲК Тоҷикистон рафта баёнот менавишт». Б. Бердиева ғарқи мавҷи танқиду таҳдидҳо мардонавор мезист ва дар баҳсу ҷанҷолҳо дастболо буд.

ҚАҲРАМОНИ ДИЛПАЗИРИ ШЕЪР

На ҳар нафаре дар шеър қаҳарамон гашта метавонад. Алалхусус ҷой ёфтани симои мусбати як нафар дар шеър падидаи нодир ва ҳам масъулияти худи шоир аст. Шоир танҳо бо қудрати дирузу имрузу ояндаро дида тавонистан имкон дорад, ки дар шеъри асили худ номи як нафарро чун қаҳрамон ҷой диҳад. Ин гуна шеърҳо зиёд буданду ҳастанд ва он гуна шеърҳое, ки қаҳрамони дилпазир доранд дар ҳама давраҳо каманд. Сохтакориҳову мадҳияҳои бебақо «бо газанди боду борон» зуд аз байн мераванд. Аммо шеъри шоиста бо қаҳрамони ҳақиқиву дилпазир умри абадият пайдо намуда, дар домани худ номи як нафарро садсолаҳову ҳазорсолаҳо аз як насл ба насли дигар мерасонад. Гумон мекунем, ки номи Буринисо дар шеъри иддае аз адибон дилпазир боқӣ мемонад. Як ҷиҳати дигар вобаста ба навиштаҳои ҳамзамонону ҳамсолону ҳамкоронаш он аст, ки ӯ нотарс буд ва аз ӯ ҳатто мансабдорони болоӣ метарсиданд. Сахту қабеҳ ва дурушту обдор сухан гуфтанаш дар муқобили мансабдорону мақомдорон боис буд, ӯ бист сол дар ин рӯзномаи се вазорат ба сифати муҳаррир боқӣ монад. Ин сифатҳояш дар шеърҳову назмҳои гуногун чун муҳри бобақо боқӣ мемонад. Аз ҷумла ин қаҳрамониву матонаташро Ҳақназар Ғоиб чунин васф менамояд:

Ӯ рӯй ба тӯфон ҳама ҷо по мемонд,

Бо такя бар хешу бар Худо по мемонд.

Аз коми бало ҳаққу ҳақиқат меҷуст,

Рӯ ҷониби коми аждаҳо по мемонд.

Як духтари гурди Таҳамтан буд ӯ,

Духти Авазу духти Ҳасан буд ӯ

Бо сирату сурату рагу шарёнаш

Тоҷики ҳақиқии ватан буд ӯ!

Хитоби шоир дар боло ҳукм аст ва ин бонӯ дар ҳақиқат чун таҳамтан рӯ ҷониби тӯфону роҳ сӯи коми аждаҳо қадам мезад. Он замону он ҳамзамонон дар қолаби тасвиру тамсили шоир хеле мувофиқ аст. Бо ин сифатҳояш тавонист, ки Наврӯзро чун сипар шавад.

Шоир Раҳмат Назрӣ ҳам ин бонӯи фарҳангдӯсту сипари фарҳангро ситоиши баланд менамояд:

Бар сари санги мазораш гул бияфшонеду гирйед,

Аз фаросӯи сипеҳр ӯро фаро хонеду гирйед

Аз ғами Меҳан дили озурдааш пур буд пинҳон,

Аз дили садпораи ӯ порае донеду гирйед.

Як замон фарҳанги мардум дар паноҳаш такя мекард,

Зор акнун сар ба китфи якдигар монеду гирйед

Имрӯз васофии шоиреро дар мавриди як нафаре, ки фарҳангу маданияти халқашро ҳифз кардааст, ёфтан то андозае душвор аст. Қаҳрамониҳои бонувон дар таърихи ҳар халқу миллат зиёданд, аммо ин гуна қаҳрамониҳо дар мисоли Б.Бердиева ангуштшумор ва қариб, ки нестанд. Хеле кам аст, абёту мисрае вобаста ба қаҳрамонбонӯи он давр, ки аз онҳо ситоиши амалашонро хонем. Аммо дар бораи ин зани зиндакунандаи як анъанаи бузурги миллӣ шоир Бозор Собир чунин мегӯяд:

Наврӯз набуд то ба он зан,

Ку онки набуд хасми Наврӯз?

Наврӯз савори турна мерафт,

Шабҳо ки набинадаш касе рӯз.

Бо нашри дусад мақолаи ӯ,

Бо кашмакаши дусолаи ӯ,

Наврӯзи кӯҳан фаромад охир

Аз лангари турнаи муҳоҷир.

Бозор Собир пурҷуръаттарин шоири замони шӯравӣ буд, ки дар муқобили ҳокимони давру замон мавқеи устувору ягонаро ихтиёр мекард. Он тавре ки ӯ дида метавонист, хеле кам дигар ҳаммаслаконаш дида метавонистанд. Бозор Собир ба ин «зани мардфеъл» аз равзанани ҳамон солҳо менигарад. Азобу уқубат, хориву зорӣ, дар набардҳо сарбаланд будан, сангару сипар будани ин бонӯ барои адибони ёғӣ ва дигар сифату тавсифҳоро дар як замоне шоир дар симои Б. Бердиева бевосита дидааст. Шоир аз он афсусу надомат дорад, ки ба қадру қимати ин «қаҳрамони Наврӯз» нарасидаанд:

Зан буд, вале набуд занфеъл,

Зан буд, вале набуд зангуфт,

Гар куртаи атласаш намебуд

Ҷуз марди расо касаш намегуфт.

Дар маҷлиси рахбарони манқурт,

Ки ин тоифаро надошт тоқат,

Сарзузанияш парида мерафт

Аз ҷангу ҷидоли бениҳоят.

Баъд он зани нозанин куҷо шуд,

Он пайкари нозанин куҷо шуд?

Он сангари шоирони ёғӣ,

Он маъмани олимони осӣ?

Ду панҷаи сар сафед чун барф,

Як ҷуфти калӯши кӯҳна дар пой,

Аз хона ба хона гушна бармегашт,

Дар барфи баланди кӯчаи лой.

Абёти шоир пур аз дарду аламе аст, ки аз мутолиаи онҳо хонанда ба осонӣ дар пеши назари худ як зани овораву сарсону қаҳрамонро дар миёни обу оташ тасаввур менамояд. Олимону шоиронро ӯ пуштибон буд, анъанаву расму русуми аҷдодиро ӯ ҳифз мекард ва бо ҳама нодориву танҳоии худ аз ёдҳо фаромӯш гаштааст.

АКНУН КИ НАВРӮЗ ҶАҲОНӢ ГАШТ

Хеле кам зикр менамоем, ки дар замони шӯравӣ матбуот ва намояндагони он чӣ нақше дар зинда гардонидани ин ҷашн доштанд. Бӯринисо Бердиева барин шахсиятҳо дар таърих хеле кам мебошанд. Хидмату худфидоиҳои ин журналистбонӯи тоҷик як анъанаи таърихи кӯҳандоштаро аз ҳалокатҳо наҷот дода буд. Бояд тавре ки ӯ номи Наврӯзро зинда гардонид буд, ба ҳамон шева номи ин «Қаҳрамони Наврӯз» дар саҳифаҳо, дар маҳфилҳо, дар доираву нишастҳо зинда гардонида шавад. Рӯҳи ӯ имрӯз бо Наврӯз дар гуфтугуст.

Чанд фикре, ки дар боло оварда шуд ба сифати як нигоҳ аз як равзана мебошад. Фикр мекунем, ки дигар қаҳрамониҳои ин бонӯ бо «як ҷуфти калуши кӯҳна» барои ҳар як эҷодкору зиёӣ як чизи бетафовуту бетаъсир нест. Ӯ қадршиносу дурбин буд. Ӯ Лоиқу Бозор ва Ҷумъа Одинаеву Сотим Улӯғзода барин фарзандони фарзонаву шоистаи миллатро, ки аз ҳама дарҳо меронданд замоне пуштибон буду нерӯ мебахшид. Дар таъмини маоши зиндагии онҳо мусоидат мекард. Модарвору хоҳарвор нози онҳоро мебардошт. Ӯ дурбину одамшинос буд. Масалан бозоро Собирро нахуст ӯ дар ҷавонӣ шинохт. Бозореро ки Пешвои миллатамон борҳо аз ғурбату оворагӣ наҷот додаву турбаташро ба дару дукону диёри худаш овард.

Меваи истиқлоли Тоҷикистон буд, ки оқибат Наврӯз ҷашни ҳамагонӣ гашт. Пешгӯии Б.Бердиева дар солҳои шастум ҳақиқат доштааст. Касе бовар надошт ва дар тасаввур ҷой дода наметавонист, ки рӯзе империяи бузурги шуравӣ завол меёбаду талошҳо дар роҳи худшиносиҳо самар меоваранд. Ҷои инкор нест, ки имрӯз мо танҳо ба ҷаҳонӣ гаштани Наврӯз иктифо менамоему гузаштаи начандон дурро хеле кам пеши назар меорем.

Дуруст аст, ки Тоҷикистон ва дигар кишварҳои таҷлилкунандаи иди Наврӯз имрӯз ҳар кадом худро соҳиби ин ҷашн меҳисобад. Дар ин самт баҳс оростан чандон самар надорад. Муҳим он аст, ки Наврӯз ҷаҳонӣ шуд. Баҳсҳои домандору бесобиқаро танҳо таърих ҳукми хотима бахшида метавонад. Агар таърихе, ки китобати боинсофонаву дуруст дошта бошад.

Ин мақола соли 2017 дар маҷаллаи “Паёмномаи фарҳанг” ба нашр расида буд. Нусхаи ғайриилмии он нашр гашт.

ТОҶИКИСТОН- ПЕШОҲАНГИ МАСОИЛИ ҲИФЗИ ПИРЯХҲО ДАР ҶАҲОН

0

Баррасии мавзуъ дар маҳфили “Паҳно”-и факултети журналистикаи ДМТ

Дар маҳфили мазкур, ки дар арафаи Рӯзи байналмилалии ҳифзи пиряхҳо, бо ташаббуси кафедраи журналистикаи байналхалқии факултети журналистикаи ДМТ доир гардид, сарходими МДИ “Маркази омӯзиши пиряхҳо”-и АМИТ, профессор Абдулҳамид Қаюмов, доир ба марҳилаҳои омӯзиши пиряхҳо, бахусус анҷом додани экспедитсия ба Антарктида, натиҷаҳои илмии бадастомада, ҳамчунин дар амал татбиқ намудани донишҳои мавҷуда дар масъалаи ҳифзи пиряхҳо, тавассути навори видеоӣ ва слайдҳои мушаххас, маълумоти муфиду ҷолиб пешниҳод кард.

Дар идомаи ҳамоиш, профессор А. Қаюмов аз саҳми назарраси Тоҷикистон дар баррасии масъалаи обу иқлим ва ҳифзи пиряхҳо, ёдовар шуда, қайд намуд, ки Тоҷикистон бо роҳбарии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, соли 2017, Муассисаи давлатии илмии “Маркази омӯзиши пиряхҳо”-ро дар назди АМИТ, таъсис доданд.

“Маҳз натиҷаи чунин таваҷҷуҳи бевоситаи Президенти мамлакат ва сиёсати пешгирифтаи Ҳукумати мамлакат дар масъалаи ҳифзи пиряхҳо буд, ки дар Тоҷикистон 6 стансияи омӯзиши пиряхҳо таъсис дода шуд”,- изҳор дошт, профессор А.Қаюмов.

Дар ҳамоиш гуфта шуд, ки талошҳои зиёди Тоҷикистон дар масъалаи омӯзиши пиряхҳо, дар чанд соли охир, боиси эътирофи мамлакат аз ҷониби созмонҳои бонуфузи ҷаҳонӣ ва кишварҳои алоҳида гардида аст.

Ҳамоиш бо саволу ҷавоби донишҷӯёни факултет бо профессор А. Қаюмов атрофи муаммоҳои ҳифзи пиряхҳо вв дигар масъалаҳои марбут ба мавзуъ, идома ёфт.

ҶАШНИ РӮЗИ МАТБУОТ ВА СОЛГАРДИ “ҶУМҲУРИЯТ” ДАР ДМТ

0

Имрӯз таҳти унвони “Дирӯз, имрӯз ва фардои матбуоти тоҷик”дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон / Tajik National University бвхшида ба Рӯзи матбуот ва солгарди нашрияи “Ҷумҳурият”, бо ибтикори ректори донишгоҳ профессор Насриддинзода Эмомалӣ ҳамоиши илмиву амалӣ баргузор гардид.

Дар ҳамоиши мазкур сармуҳаррири нашрияи “Ҷумҳурият” – Қурбоналӣ Раҳмонзода, раиси Иттифоқи журналистони Тоҷикистон – Зиннатулло Исмоилзода, декани факултети журналистика – Бахтиёр Ҳошимзода, профессори кафедраи матбуот – Мурод Муродӣ, собиқадори нашрияи “Ҷумҳурият” Абдуқодири Раҳим бо маърузаҳои илмӣ ва каломи табрикӣ дар бораи ин иди рухдоди таърихӣ суханронӣ карданд.

Ректори донишгоҳ профессор Насриддинзода Эмомалӣ дар бораи рисолати созандаи матбуот, марҳилаҳои инкишофи матбуоти тоҷик, нақши нашрияи “Ҷумҳурият” дар татбиқи сиёсати давлатӣ ва робитаи донишгоҳ бо расонаҳо нуқтаҳои муҳимро таъкид намуданд.

Дигар иштирокчиён низ дар бораи таърихи матбуот, вазифаҳои рӯзномаву маҷаллаҳо, роҳу усулҳои ҷалби хонандагон, нақши матбуот дар замони ҷаҳонишавӣ, имрӯзу дурнамои матбуот ва бисёр паҳлуҳои дигар ишораҳо намуданд..

Дар бораи нақш ва ҷойгоҳи нашрияи “Ҷумҳурият” дар фазои иттилоотӣ дар ҳамоиши мазкур фикру андешаҳои зиёде ироа гардид. Профессор Э. Насриддинзода онро инъикоскунандаи фаъоли сиёсати давлату ҳукумати кишвар дониста, рӯзномаи рӯимизии аксар аҳли зиё номид. Аз ҷониби дигарон низ таъкид шуд, ки ин нашрия дар тарғиби сулҳу ваҳдати миллӣ, эҳёи худшиносии миллӣ, инъикоси воқеияти рӯз нақши густурдаву амиқ дорад.

Дар анҷоми ҳамоиш ба як зумра ҳамкасбону масъулон, кормандони нашрияи “Ҷумҳурият” ва чанде аз устодону шогирдони фаъол сипосномаҳову ифтихорномаҳо супурда шуд.

.Дар доираи ин ҳама гуфтаҳо як хулоса бармеояд, ки матбуот чун як ҷузъеву қисмате муҳим ба ҳаёти аҳли башар ворид гардида, қатъи назар аз ҳама таҳаввулот мавҷудияти худро нигоҳ доштааст. Ҳамоиш бо низоми хос муҳити фазои гармеро фаро мегирифт.Аҳли устодону шогирдони факултети журналистика ба ректори донишгоҳ профессор Насриддинзода Эмомалӣ, муовини аввали ректор Фаридуни Кишвари Рачабзода ва муовини ректор оид ба илм Сафармамадзода Сафармуҳаммад, сардори раёсати илм Ҳамрохон Дӯстзода сипосу ташаккур мегӯянд, ки дар ташкилу баргузории ҳамоиш саҳм гузошта, аз оғоз то анҷоми ҳамоиш дар он ширкат намуданд. Ин гувохи сатҳи баланди маърифат ва эҳтироми онҳо ба қаламу сухан мебошад.

Хабарҳои пешниҳодшуда