Home Blog Page 2

ОМИЛҲОИ СИЁСИИ РУШДИ МАТБУОТИ ДАВРӢ

0

Бо пош хурдани Иттиҳоди Шуравӣ дар ҷумҳуриҳои ИҶШС талошҳои  давлатдориву ҳукуматсозӣ шуруъ гардид. Тоҷикистон дар қатори ҷумҳуриҳои дигари шуравӣ боистиқлолият ба даст овард. Дар ҷомеа фазои сиёсиву иҷтимоии созанда пайдо шуд,  аммо, мутаассифона, дар ин ҷараён Тоҷикистон ба муноқишаҳои дохилӣ гирифтор, аниқтараш кашида шуд, ки ин фазои солими адабию фарҳангӣ ва иқтисодию сиёсии кишварро ѓуборолуд кард. Қувваҳои мухталиф бо дасисаҳои ҳадафманд миллатро ба фирқаҳо, минтақаҳо ва ҳатто ба маҳалҳо ҷудо намуда, низоъро дар кишвар аланга бахшиданд. Ҳукумати кишвар фалаҷ гардида, сохторҳои идоракунии маҳв шуданд; низоми молиявӣ барҳам хурда, ҷангҳои таҳмилӣ авҷ гирифтанд; мардум аз хонаҳо ва шаҳру навоҳии худ фирорӣ шуда, овораву сарсон гардиданд ва яъсу ноумедӣ миллатро фаро гирифт… Дар ин вазъият матбуоти тоҷик зарбаи мудҳишу ҷуброннопазир хӯрда, аввалин қурбонии ҷанги таҳмилӣ рӯзноманигор, сардабири рӯзномаи “Садои мардум” Муродулло Шерализода (5.05.1992) гардид.

 Ба бахти тоҷикон, Иҷлосияи 16-уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати дувоздаҳум (16-24 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби колхози ба номи Урунхуҷаеви ноҳияи Хуҷанд) ба ташкили ҳукумати нав асоси ҳуқуқӣ гузошта, ҳидоятгари таърих, раҳнамои сулҳу ваҳдати миллӣ ва поягузори бунёди ҷомеаи демократӣ дар кишвари мо гардид. Ин иҷлосия дар ҳаёти иҷтимоиву сиёсии давлатдории навини тоҷикон ҳодисаи муҳимми таърихие маҳсуб меёбад, ки барои истеҳкоми давлатдории муосир ва рушди он заминаи ҳуқуқиву меъёрӣ гузошт. Ин воқеаи таърихӣ ҳамчун падидаи тақдирсоз, на танҳо дар дили сокинони кишвар барои зиндагии осоишта умед бахшид, балки самтҳои асосии фаъолияти ниҳодҳои иҷтимоӣ, ҳукумат ва давлатро муайян кард.

 Ҳукумати навтаъсис, ки фаъолияти худро аз сулҳҷуиву ваҳдатофарӣ оғоз кард, тадриҷан ба соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқи кишвар таваҷҷуҳ намуда, барои ба вуҷуд омадани муносибати замонавӣ дар васоити ахбори омма, ташаккули бозори иттилоотӣ имконоту шароит фароҳам овард. Дар заминаи ин иқдомҳо фаъолияти минбаъдаи ВАО, аз ҷумла матбуоти даврӣ муайян шуда, тадриҷан ба маҷро даромад, дуруѓу буҳтонҳое, ки саҳифаҳои нашрияҳоро фаро гирифта буд, оҳиста-оҳиста кам гардид, балки аз байн рафт. ВАО-и кишвар бо мурури замон дастуроти дар ин Иҷлосия қабулгардидаро маслаки асосии кори худ қарор дода, воқеияти замон ва масоили доѓи рӯзро аз мавқеи давлату ҳукумат инъикос менамуд. Оҳиста-оҳиста анъанаи касбии инъикоси муҳимтарин масъалаҳои давлату миллат дар матбуот ва дигар воситаҳои ахбори омма барқарор гардид. Раванди сулҳоварӣ ба муҳимтарин масъалаи рӯз табдил ёфт, ки матбуоти даврӣ дар инъикос ва таблиѓи он нақши бориз гузоштааст.

Расидан ба истиқрори сулҳ ва ваҳдати миллӣ, ки 27-уми июни соли 1997 вуқуъ гардид, фазои сиёсии кишварро муътадил сохт ва ба зиндагии мардум, хосса аҳли қалам умеди тоза бахшид. Ба шарофати ин воқеаи таърихӣ дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоӣ корҳо авҷ гирифт, ки соҳаи матбуот ва табъу нашр истисно набуд.

Ҳамин тавр, се омили муҳимми сиёсӣ: Истиқлолияти давлатии Тоҷикисстон (9 сентябри соли 1991), Иҷлосияи 16-уми Шурои Олии ҶТ (16-24 ноябри соли 1992) ва Созишномаи истиқрори сулҳ ва оштии миллӣ (27 июни соли 1997) барои ташаккули ҷомеаи демократӣ замина ба вуҷуд овард, ки ба руҳияи демократӣ гирифтани матбуоти даврӣ мусоидат кард. “Зеро ҷомеа ба ахбор доир ба фаъолияти мақомоти давлатӣ ва умуман ҳамаи шохаҳои ҳокимият ниёз дорад, ки ин яке аз аслҳои бунёдии ҷомеаи озоди демократист” [Ҷашни фархундаи матбуоти тоҷик. – Душанбе, 2012.–  с. 4].

Ҳамчунин, дар рушди демократии ҷомеаи муосир воситаҳои ахбори омма, аз ҷумла матбуоти даврӣ нақши муҳим гузоштаву мегузорад.

Матбуоти даврии тоҷик дар ин марҳала барои густариши афкори сулҳ, ҳамгиромии миллӣ, равобити неки байни миллатҳо, ҷобаҷосозии оворагони ҷанги таҳмилӣ, таъмини зиндагии шоиста барои мардум, бозгашт ба зиндагии осоишта ва ҳамагонӣ кардани қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии соҳибистиқлоли Тоҷикистон маводи зиёд ба нашр расонида, барои тафсири муъҷазу фарогири фалсафаи ҳамдигарбахшӣ ва ҳикмати сулҳи пойдор корҳои мондагор анҷом дод. Нашрияҳои “Ҷумҳурият”, “Садои мардум”, “Адабиёт ва санъат”, “Омӯзгор”, “Ҳақиқати суғд”, “Хатлон” ва ғайра новобаста аз мушкилоти молиявии табъу нашр андешаи сулҳ ва ҳамгироиро дастраси хонандагон намудаанд.

Мурод МУРОДӢ,

профессори ДМТ

МАТБУОТИ ДАВРИИ ТОҶИК ВА МАРҲИЛАҲОИ ИНКИШОФИ ОН ДАР ЗАМОНИ ИСТИҚЛОЛ (Мақолаи силсилавӣ) Дебоча

0

Матбуот ҳамчун воситаи классикии ахбори омма, дар тамоми марҳалаҳои инкишофи худ, дар инъикоси воқеиёти иҷтимоии давру замон, ҷалби мардум ба ҳаёти иҷтимоӣ, маърифатнокии ҷомеа, боло бурдани ҳисси ватандӯстиву ватанпарастӣ, худшиносиву худогоҳӣ, ифтихори миллӣ, шинохти асолати фарҳангӣ ва рисолати инсонӣ мусоидат намуда, дар ташаккули афкори иҷтимоӣ ва вусъати ҳисси зебоипарастӣ нақши муҳим гузоштааст. Тавассути маводи матбуоти даврӣ мо ба моҳияти зиндагии иҷтимоӣ, мушкилоту муаммоҳои ҳаёт амиқтар сарфаҳм рафта, ба пешравиҳои соҳаҳои гуногуни ҳаёти сиёсиву иқтисодӣ, фарҳангиву адабӣ ва амсоли ин ошно гардидем; худро ҳамчун фарди саҳим дар ин пешравиҳо шинохта, муносибатамонро ба олам фаҳмидаву арзиш гузоштем. Ҳамчунин, нақш ва таъсири матбуоти даврӣ дар кора гардидани орзуву омоли мардум, сарфаҳм рафтан ба ҳастии маънавии шахс ва халқ басо нишонрас аст.

Матбуоти даврии тоҷик тули беш аз 110 соли мавҷудият се давраи нисбатан мукаммал ва ҳамзамон мураккабро паси сар намуда, дар марҳалаи нав қарор дорад. Давраи аввал – замони падид омадани матбуоти тоҷик то инқилоби октябри соли 1917-ро фаро гирифта, давраи дуюм замони Иттиҳоди Шуравӣ аст. Марҳалаи нав аз нимаи дуюми даҳсолаи 1980-ум шуруъ шуда, пас аз соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон ҳукми қонунӣ пайдо кард. Ҷои тазаккур аст, ки дар тамоми давраҳои инкишоф матбуоти даврӣ рисолати азалии худ – огоҳонидани ҷомеа аз воқеаву рӯйдоди навин, шарҳу тавзеҳ ва баррасии масъалаҳои муҳим, тарѓиби анъанаҳои нек, ѓояҳои пешқадам, тарбияи завқи зебоипарастии мардум, ифшои камбудиҳо, мубориза бо амалҳои номатлуб ва амсоли инро холисонаву воҷеъбинона иҷро намудааст. Аммо рисолати матбуоти даврӣ дар замони Истиқлол боз ҳам васеътар ва ҳамзамон ҳассостар гардид. Чунончи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон навиштаанд: «Имрӯз матбуот ҳамқадами ҳаёт ва ҷузъи хеле муҳимму ҷудоинопазири ҷомеаи озоду демократии мо буда, бо таъмини фазои иттилоотӣ ба шаҳрвандон дар интихоби дурусти мавқеъ ва дарёфти ҳақиқат имкониятҳои васеъ фароҳам месозад». Воқеан, воситаҳои ахбори оммаи кишвар яке аз унсурҳои ҷудонашаванда ва хеле муҳимми давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягонаи Тоҷикистон маҳсуб меёбанд, ки дар рушду нумуи кишвар ва ҷомеа нақши бориз доранд. Алалхусус, бо вуҷуди инкишофи воситаҳои электронии ахбори омма, ҷомеаи имрӯзаро бидуни матбуоти даврӣ наметавон тасаввур кард, зеро матбуоти даврӣ ё маводи чопӣ дар ташакули афори омма таъсири муқтадиртар дорад.

Матбуоти даврии тоҷик дар ҳар марҳалаи инкишофи худ, бо вуҷуди аносири умумӣ хусусиятҳои хосса доштааст, ки он аломати фарқкунандаи давраи муайянро нишон медиҳад. Матбуоти даврии замони Истиқлол бо руҳияи демократӣ, озодбаёнӣ, гуногунтипӣ, рангорангии шакливу мундариҷавӣ, мавқеъпазирӣ ва амсоли ин фарқ мекунад. Матбуоти даврии замони муосир, чунончи Пешвои миллат навиштаанд: “ба мақсаду мароми халқ ва арзишу манфиатҳои миллӣ наздиктар шуд” [Ҷашни фархундаи матбуоти тоҷик. – Душанбе, 2012.– С.6].

Сатҳи пажуҳиши матбуоти даврӣ

Ҳарчанд матбуоти даврии замони Истиқлол дар маҷмуъ ба доираи илми публитсистикашиносӣ ба таҳқиқи рисолавӣ кашида нашудааст, аммо муҳаққиқон ҷо-ҷо дар мавридҳои гуногун ба ин масъала таваҷҷуҳ намудаанд. Аз ҷумла, муҳаққиқон И. Усмонов ва Д. Давронов дар китоби «Таърихи журналистикаи тоҷик» таҳти сарлавҳаи «ВАО-и Тоҷикистони соҳибистиқлол» баъзе омилҳои ҳуқуқии таъсиси ВАО, хусусият, мундариҷа ва таъйиноти расонаҳои даҳсолаи аввали замони истиқлолро баррасӣ намуда, нашрияҳои навтаъсисро мухтасаран муаррифӣ намудаанд. Ҳамчунин, И. Усмонов дар мақолаи илмии «Вазифаҳои аслии журналистика ва ҷомеа» [Актуальные проблемы журналистики, №2. – Душанбе. – 2007. – С. 15-18] заминаҳои ташаккули журналистикаи навро дар Тоҷикистон баррасӣ намуда, бо назардошти мавқеъ ва мақсад вазифаҳои онро дар марҳилаҳои гуногун: 1991, 1991-1992, 1993-1997, 1997-2000, 2000-2006 муайян кардааст.

Муҳаққиқ А. Саъдуллоев низ дар мақолаҳои худ «Озодии сухан ва матбуот», «Неруи журналистика» [15, С. 39-44], «Комёбӣ ҳаст, нуқс ҳам», «Газета оянда дорад?» [Наҷвои наҷотофарин. – Душанбе, 2008. – С. 5-18; 39-44; 51-58; 59-64] ба ВАО, ба вежа матбуоти замони Истиқлол таваҷҷуҳ намуда, имконият, афзалият ва камбудҳои онро нишон додааст. Ин муаллиф дар заминаи таҷрибаи журналистикаи ҷаҳонӣ ва мушоҳидаву омӯзишҳои худ барои ба талаботи замон мувофиқ шудани фаъолияти расонаҳои хабарӣ пешниҳодҳо ироа медорад, ки барои муҳаққиқин ва кормандони соҳа чун дастур метавонанд истифода шаванд.

Муҳаққиқи дигар Қ. Шарифзода дар чанд нигоштаи худ матбуоти даврии замони Истиқлолро ба риштаи пажуҳиш кашидааст. Аммо дар ин миён мақолаи ӯ «Тенденции развития журналистики в суверенном Таджикистане» [Мушкилоти озодии сухан. – Душанбе, 2009. – С. 53-79] фарқ мекунад. Муаллиф дар ин пажуҳиш ҳарчанд масъалаи журналистикаи муосири тоҷикро меҳвари асосӣ қарор медиҳад, аммо маълумот ва таҳлилҳо асосан дар заминаи матбуоти даврӣ сурат мегирад. Мавсуф давраи нави журналистикаи тоҷикро ба солҳои 1988 -1991 нисбат дода, то соли нашри мақола (2006) шаш давраро нишон медиҳад. Хусусияти ҷолиби ин мақола он аст, ки дар он рӯзномаву маҷаллаҳои давлативу ғайридавлатӣ дар муқоиса бо нишон додани хусусияту таъйинот таҳлилу баррасӣ гардидаанд.

Профессор М.Муродӣ низ, ки яке аз муаллифони ин мақола аст, ба ин масъала таваҷҷуҳ зоҳир намуда, дар чанд нигошта худ вежагиҳои матбуоти даврони Истиқлоли меҳанро таҳлилу баррасии илмӣ намудааст, ки «Истиқлол ва матбуот», «Баъзе масъалаҳои журналистика ва ҳаҷви публитсистӣ», «Матбуот ва бунёди ҷомеаи демократӣ» [Баъзе масъалаҳои журналистика ва ҳаҷви публитсистӣ. – Душанбе, 2005.–С. 34-40; С. 41-47], «Назаре ба баъзе проблемаҳои матбуоти муосир» [Аз се шохаи як илм. – Душанбе, 2014. –С. 58-65] «Истиқлолият ва рушди матбуоти даврӣ» [Душанбе: Аржанг, 2017. – 224 с намунаи онҳост.

Ҳамчунин дар пажуҳишҳои С. Гулов [Истиқлолият ва журналистикаи тоҷик (маҷмуаи мақолаҳои илмӣ).– Душанбе: Маориф. 2025. – 168 с.] К. Комилов [Вежагиҳои матбуоти маҳаллӣ дар даврони истиқлол (дар мисоли вилояти Суғд) / мураттиб ва муаллифи пешгуфтору хулоса К. Комилов; муҳаррир М. Муродӣ. – Душанбе: Аржанг, 2018. – 400 с.] Н. Маъмурзода, [Журналистикаи Хатлон: вазъият тамоюл ва дурнамои рушд. – Душанбе: Ирфон, 2015.–205], А. Қутбиддинов [Қутбиддинов, А. Матбуоти маҳаллӣ – ҳамқадами замон / муҳаррир М. Муродов. – Душанбе: Аржанг, 2020. – 192 с.], И. Ҳомидов [Воситаҳои ахбори оммаи корпоративии Тоҷикистон: масъалаҳои пайдоиш, ҳолати имрӯза ва дурнамо. – Душанбе, 2025. – 416 с.], И. Лекаркин [Взгляд на становления “Народной газеты” и этапы ее развития / отв. редактор М. Муродов. – Душанбе, 2014. – 112 с.], С. Ғоибов, Ф. Раҳмонзода ва дигарон доир ба вазъу ҳолати рушди журналистика ва баъзе нашрияҳои даврӣ дар замони истиқлол иттилооти илмӣ пайдо мекунем.

Ҷойи тазакур аст, ки ходимони илмии ПИТФИ дар доираи лоиҳои илмӣ дар мавзуи “Вазъ ва дурнамои матбуоти маҳаллии Тоҷикистон” пажуҳишҳо ба анҷом расонидаанд, ки натиҷаҳои асосии онҳо дар маҷмуаи “Матбуоти маҳаллии Тоҷикистон: дирӯз ва имрӯз” дар ду ҷилд [2020, ҷ.1. – 352 с.; Ҷ.2. –372 с.] интишор гардидааст.

Муаллифони мақолаҳои илмӣ кӯшиш намудаанд, ки бо таҳлилу баррасиҳои муқоисавии нашрияҳои ҷудогона раванди инкишофи матбуоти даврии маҳаллии кишварамонро бо дарназардошти ҷанбаҳои умумиву хосса, афзалияту бартарӣ, имкону иқтидор, мавзуву мундариҷа, истифодаи жанрҳои публитсистӣ ва омилҳои инноватсионӣ муайян намоянд. Дар ин самт ба ҷанбаҳои сохторӣ ва мундариҷавии нашрияҳои даврии алоҳида, дараҷаи қобилият ва маҳорати муаллифон, муҳити эҷодӣ ва фазои иттилоотии минтақаву маҳалҳо низ эътибор дода шудааст.

1. Инчунин, кормандони Муассисаи давлатии “Китобхонаи миллӣ”-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон баъд аз бунёди он бинои муҳташам, ки худ як намоди истиқлолияти фарҳангӣ мебошад дар доираи фаъолияти худ махзани матбуоти даврии “Китобхонаи миллӣ”-ро таҳқиқ карда, натиҷаи кори 5-солаи онҳо бо номи “Донишномаи матбуоти даврии тоҷик” [Атозода М.И., Баёнӣ В. Донишномаи матбуоти даврии тоҷик. – Душанбе: ҶДММ “Меҳроҷ-Граф”, 2021. – 488 с.] ба нашр расонида шуд. Ин китоб фарогири маълумоти 542 рӯзномаву маҷаллаи дар Тоҷикистон нашршуда, ба вежа нашрияҳои даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон мебошад.

Омӯзишҳо нишон медиҳанд, ки дар замони муосир муваффақияти нашрияҳои маҳаллӣ аз бисёр ҷиҳат ба мазмуну мундариҷаи онҳо вобаста аст. Ба ин самт аксари нашрияҳои даврии маҳаллӣ эътибор диҳанд ҳам, раванди амалишавии он дар нашрияҳо таносубан яксон нест. Дар баъзе нашрияҳои даврӣ инъикоси ҳаёти маҳал, баррасии мушкилоти мардум ва робита бо хонандагон ба қадри кофӣ бошад ҳам, на ҳамаи онҳо ҷиҳати ба роҳ мондани робита бо хонанда ва ба табъу завқи муштариён мувофиқ гардондани мундариҷаашон мекӯшанд.

Аз ин ва дигар пажуҳишҳо бармеояд, ки матбуоти даврии тоҷик дар замони Истиқлол рисолати анъанавиашро идома дода, аз ҳар ҷиҳат рушд кардааст. Аммо ин роҳи рушд пастиву баландиҳо, барору нобарориҳо дорад. Мо дар ин мақола бо истифода аз ин манобеъ ва ҳамчунин омӯзишу пажуҳишҳои бевоситаи худ кӯшиш менамоем, ки матбуоти даврии тоҷикро дар замони соҳибистиқлолии кишварамон бо назардошти омилҳои ташаккул ва рушд баррасӣ намоем.

Маълум аст, ки пешравии ҳар гуна соҳа ба чор омил: сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ вобаста аст. Ба ин маънӣ, дар рушди соҳаи ВАО, ба вежа матбуоти даврии тоҷик дар замони Истиқлол ин авомил таъсири амиқ доштаанд ва ҳамчунин омили касбӣ низ бе таъсир набудааст.

Мурод МУРОДӢ,

профессори ДМТ

ЁДИ ҚАҲРАМОНОН

0

Бузургтарин дастовези маънавӣ аз ҷониби Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арафаи ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ин ба ватан овардани хоки фарзандони қаҳрамони  миллат аст.

Бо иқдоми Роҳбари  давлатамон хоки ватан қаҳрамонони қурбоншударо ба оғӯш гирифт, ки ормони қариб садсолаи ҳар як ҳамватани мо буд.

Ин иқдоми Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бузургтарин дарс барои худшиносиву худогоҳии миллӣ аст ва рӯҳи онҳоро шод гардонид.

Дар партави ин субҳи имрӯз аҳли раёсати донишгоҳ ба зиёрати оромгоҳи Шириншоҳ Шоҳтемур, Нусратулло Махсум ва Нисор Муҳаммад рафтанд.

Ректори донишгоҳ профессор Эмомалӣ Насриддинзода ёди неки қаҳрамону фарзандони номдори миллатро намуда, иқдоми навбатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қадами навбатии дигар дар сарҷамъиву иттиҳоди миллат номид.

Декани факултети таърих Матлуба Иззатова ба таври мухтасар дар бораи кору фаъолияти онҳо маълумот дод.

Ҳозирин назди хоки бузургон сари таъзим фуруд оварда, болои хоки онҳо гулгузорӣ намуданд.

Ҳошимзода Бахтиёр Ҳошим

доктори илми филология, дотсент,

 декани факултаи журналистика.

Арҷгузорӣ ба мероси таърихӣ ва корномаҳои фарзандони фарзонаи миллат

0

Арҷгузорӣ ба мероси таърихӣ ва корномаҳои фарзандони фарзонаи миллат

Дар замони соҳибистиқлолӣ бо сиёсати фарҳангпарварона ва тадбирҳои созандаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва шахсиятҳои барҷастаи миллат ба сатҳи нав бароварда шуд. Дар партави чунин иқдомҳои ватансозона номи фарзандони содиқу фидокори миллат дубора зинда гардида, хизматҳои арзандаи онҳо мавриди қадршиносии хоса қарор гирифтаанд.Яке аз рӯйдодҳои муҳими таърихӣ ба Тоҷикистон овардани муште аз хоки оромгоҳи Қаҳрамонони Тоҷикистон Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад мебошад. Ин иқдоми рамзӣ нишонаи эҳтиром ба фарзандони фарзонаи миллат ва арҷгузорӣ ба саҳми онҳо дар ташаккул ва таҳкими давлатдории тоҷикон ба ҳисоб меравад.Бо мақсади гиромидошти хотираи ин шахсиятҳои барҷаста ҳайати профессорону омӯзгорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳти роҳбарии ректори донишгоҳ профессор Насриддинзода Эмомалӣ Сайфиддин ба оромгоҳи Лучоби шаҳри Душанбе ташриф оварданд. Зимни ин боздид бо гузоштани гулчанбар ва ёдоварӣ аз корномаҳои неки қаҳрамонони миллат ба руҳи онҳо эҳтиром ба ҷо оварда шуд.Чунин иқдомҳо идомаи мантиқии сиёсати фарҳангдӯстона ва таърихпарваронаи Пешвои миллат буда, барои таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба арзишҳои давлатдорӣ аҳамияти калон доранд. Зеро пос доштани хотираи шахсиятҳои фидокор ва омӯзиши мероси онҳо дар тарбияи насли ҷавон нақши муассир гузошта, онҳоро ба дӯст доштани Ватан ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ раҳнамоӣ мекунад. Имрӯз эҳтиром ба гузашта ва қадрдонӣ аз хизматҳои фарзандони барӯманди миллат ҳамчун омили муҳимми таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди худшиносӣ ва пойдории давлатдории тоҷикон арзёбӣ мегардад.

Муҳуддинзода Қурбонхоҷа

ҲАМОИШ ВОБАСТА БА ТАЛАБОТИ ЗАМОН

0

Имрӯз дар толори марказии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон конференсияи илмӣ-амалӣ таҳти унвони «Нақши Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон» ҷиҳати баланд бардоштани шуури ахлоқию ҳуқуқӣ ва ҷаҳонбинии дунявӣ дар замони Истиқлоли давлатӣ»  бахшида ба 35-солагии Истиқлоли давлатӣ ва «Соли вусъат додани корҳои ободониву созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ» дар заминаи татбиқи Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ, эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонони Тоҷикистон барои солҳои 2023-2027 баргузор гардид.

Дар конфронс муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон, доктори илмҳои техникӣ, профессор Мансурӣ Дилрабо Сайдулло, роҳбари Дастгоҳи Раиси шаҳри Душанбе, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Қурбонализода Нурулло Шамсулло, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, доктори илмҳои филологӣ Матробиён Саодатшо Қосимзода, муовини Раиси Ҳизби халқии Демократии Тоҷикистон, номзади илмҳои филологӣ Абдуллозода Умеда Бегмурод, ректори Донишгоҳи технологии Тоҷикистон, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Раҳмонзода Зоир Файзалӣ,  Хайрулло Назарзода, доктори илмҳои техникӣ, профессор, ректори Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон, Умарҷони Эмомалӣ, намояндаи ВКД ширкат ва сухаронӣ намуданд.

Ҳамоишро ректори донишгоҳ, профессор Эмомалӣ Насриддинзода, ифтитоҳ бахшида, баъди садо додани Суруди миллӣ муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон, доктори илмҳои техникӣ, профессор Мансурӣ Дилрабо Сайдулло дар бораи муҳимияти Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон» андешаҳояшро баён намуд.

Дар идома доир ба паҳлуҳои гуногуни ин қонун андешаи дигар мутахассисону намояндагони ниҳодҳо ироа гардид.

Ин ҳамоиш бо фарогирии андешаву суханрониҳои зиёди марбут ба мавзӯъ қонуни мазкурро аз равзанаҳои зиёд тавзеҳ дода, дар партави сиёсати Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як омили баланд гардонидани маърифату шуури ҳуқуқӣ ва эҳсоси ватандӯстии шаҳрвандон ба шумор меравад. Баргузории чунин чорабиниҳо талаботи замон ба шумор меравад ва махсусан, аҳли илму зиёро ба масъулият даъват менамояд.

Ҳошимзода Бахтиёр Ҳошим

доктори илми филология, дотсент,

 декани факултаи журналистика.

Сангин Гулзод: «Фарҳанг сипари давлатдорӣ ва бунёди руҳи миллӣ аст»

0

Дар оғози даҳсолаи сеюми асри бисту як башарият ба марҳилаи ниҳоят ҳассос, пурталотум ва сарнавиштсози таърихӣ ворид гардид, ки дар он тақдири давлатҳо ва миллатҳо на танҳо дар майдонҳои набарди ҳарбӣ ё тавассути рақобатҳои иқтисодӣ, балки бештар дар фазои андеша, маънавият ва ҳувият ҳал мешавад. Мо имрӯз шоҳиди онем, ки чӣ гуна пояҳои низоми ҷаҳонӣ, ки даҳсолаҳо устувор ба назар мерасиданд, ба калавиш даромадаанд ва равандҳои ҷаҳонишавӣ бо суръати кайҳонӣ марзҳои анъанавии байни фарҳангҳоро аз байн мебаранд. Дар ин уқёнуси бекарони манфиатҳои геополитикӣ, ки қудратҳои бузург барои тақсими дубораи ҷаҳон талош доранд, масъалаи ҳифзи истиқлолияти воқеӣ барои кишварҳои рӯ ба рушд ба муаммои экзистенсиалӣ табдил ёфтааст.

Мудири кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, дотсент Сангин Гулзод дар ин маврид чунин андеша дорад:

— Таҳлилҳои амиқи вазъи сиёсӣ ва иқтисодии ҷаҳон собит месозанд, ки дар шароити муосир такя кардан танҳо ба шохисҳои иқтисодӣ ё иқтидори ҳарбӣ наметавонад кафолати комили бақои миллат бошад. Иқтисоди кишварҳо имрӯз чунон ба ҳам печида ва вобаста аст, ки ҳатто қудратмандтарин давлатҳо аз таконҳои беруна ва буҳронҳои молиявӣ эмин нестанд ва истиқлоли сиёсӣ низ бе пуштибонии қавии маънавӣ ва ҳувияти устувор бисёр нозук, ларзон ва осебпазир гардидааст. Маҳз дар ҳамин нуқтаи ҳассоси таърихӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии хирадмандона ва дурандешонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон роҳи хосса ва беназири давлатдориро интихоб намудааст, ки меҳвари онро “истиқлоли фарҳангӣ» ташкил медиҳад. Ин стратегияи бузург ва фарогир бар он ҳақиқати бебаҳс асос ёфтааст, ки иқтисодро барқарор кардан мумкин аст, сиёсатро тағйир додан имконпазир аст, инфрасохторро метавон аз нав бунёд кард, аммо агар миллат чеҳраи фарҳангии худро, ки давоми ҳазорсолаҳо ташаккул ёфтааст, гум кунад, он ҳамчун субъекти таърих аз байн меравад. Консепсияи «Меҳвари Замон», ки Пешвои миллат онро амалӣ менамоянд, пайванди ногусастании гузаштаи пурифтихори замони Сомониёнро бо ояндаи дурахшони Тоҷикистони соҳибистиқлол таъмин намуда, фарҳанг ва маорифро на ҳамчун «қувваи нарм», балки ҳамчун «сипари пӯлодини амнияти миллӣ» муаррифӣ мекунад.

Дар ин мақола мо кӯшиш кардем, то андозае моҳияти ташаббусҳои бузурги миллӣ, аз қабили қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақоми омӯзгор», баргузории озмунҳои сатҳи ҷумҳуриявӣ ва лоиҳаи бузурги дарпешистодаи «Шоҳномахонӣ»-ро дар партави Стратегияи миллии рушд то соли 2030 баррасӣ намуда, таъсири онҳоро ба ташаккули тафаккури миллӣ ва амнияти зеҳнии ҷомеа арзёбӣ намоем.

Яке аз рукнҳои марказӣ ва тақдирсози стратегияи истиқлоли фарҳангӣ, ки дар сиёсати иҷтимоии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми аввалиндараҷа касб кардааст, таҷдиди назари куллӣ ба мақом, манзалат ва ҷойгоҳи омӯзгор дар низоми арзишҳои ҷомеа мебошад. Қабули санади таърихӣ — Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақоми омӯзгор» (аз 17 декабри соли 2025), ки бо ташаббуси Пешвои миллат таҳия ва қабул гардид, танҳо санади меъёрии ҳуқуқӣ нест, балки манифести эҳтиром ба ақлу заковати миллат ва эътирофи нақши калидии муаллим дар таъмини бақои давлатдорӣ маҳсуб мешавад.

Давоми солҳои гузашта, мутаассифона, мо шоҳиди равандҳое будем, ки дар онҳо шаъну шарафи омӯзгор то андозае коста гардида, ин қишри зиёӣ ва пешбарандаи ҷомеа ба корҳои ғайритаълимӣ, аз ҷумла маъракаҳои кишоварзӣ, ободонӣ ва ҷамъоварии маблағҳо ҷалб карда мешуданд. Ин вазъият на танҳо ба сифати таълим таъсири манфӣ мерасонд, балки эътибори муаллимро дар назди шогирдон ва волидон коҳиш медод. Пешвои миллат бо мантиқи оҳанин, ки «ҷаҳолат — модари ҳамаи бадбахтиҳо ва заминаи ифротгароист», формулаи наҷотбахше пешниҳод намуданд: сармоягузорӣ ба мақоми омӯзгор — ин сармоягузорӣ ба сулҳу субот, амнияти миллӣ ва ояндаи дурахшони Тоҷикистон аст.

Қонуни нав ба ин амалияи номатлуб нуқта гузошт. Тибқи моддаҳои ин санади сарнавиштсоз, ҳама гуна дахолати беҷо ба фаъолияти касбии омӯзгор, ҷалби ӯ ба корҳои «ҳашар» ва дигар фаъолияти ба таълиму тарбия иртиботнадошта қатъиян манъ карда шуд. Ин тадбир ба омӯзгор имкон медиҳад, ки тамоми неруи зеҳнӣ, вақт ва истеъдоди худро танҳо ба раванди таълим ва тарбияи насли наврас равона созад. Бисёр муҳим ва рамзӣ аст, ки қонунгузорӣ озод кардани омӯзгоронро аз хизмати ҳарбӣ пешбинӣ намудааст. Ин имтиёз паёми амиқи сиёсӣ ва иҷтимоӣ дорад: дар ҷаҳони муосир, ки ҷангҳо бештар дар фазои шуур ва андеша доир мешаванд, қалами муаллим дар ҳифзи Ватан ва таъмини амнияти миллӣ камтар аз силоҳи сарбоз нест. Муаллим ҳамчун «афсари артиши маърифат» дар хати пеши ҷабҳаи мубориза бар зидди таассуб, хурофот ва идеологияҳои бегона қарор дорад.

Барои он ки мақоми омӯзгор на танҳо дар сухан, балки дар амал баланд бардошта шавад ва касби омӯзгорӣ ҷолибияти худро барқарор намояд, давлат маҷмуи имтиёзҳои бесобиқаи иқтисодӣ ҷорӣ намудааст. Таъмини омӯзгорон бо қитъаҳои замин барои сохтмони манзил, пешниҳоди қарзҳои имтиёзнок ва муқаррар намудани иловапулиҳои махсус барои дастовардҳои шогирдон дар озмунҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ аз ҷумлаи ин тадбирҳои мушаххас мебошанд. Ба таври мисол, дар вилояти Хатлон аллакай ба даҳҳо омӯзгорони ҷавон сертификатҳо барои замини наздиҳавлигӣ супорида шуданд, ки ин иқдом барои ҷалби кадрҳои ҷавон ба деҳот нақши калидӣ мебозад. Илова бар ин, барои омӯзгороне, ки шогирдонашон дар озмунҳои ҷумҳуриявӣ, ба монанди «Илм — фурӯғи маърифат» ва «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ҷойҳои ифтихориро ишғол мекунанд, мукофотпулиҳои назаррас дар ҳаҷми 20 000 сомонӣ муқаррар карда шудаанд. Ин механизм рақобати солимро дар байни омӯзгорон ба вуҷуд оварда, онҳоро ба такмили ихтисос ва кор бо истеъдодҳо таҳрик медиҳад.

Таҳлилҳои коршиносони байналмилалӣ, аз ҷумла Бонки ҷаҳонӣ ва ЮНЕСКО нишон медиҳанд, ки норасоии омӯзгорони касбӣ дар минтақаи Осиёи Марказӣ яке аз чолишҳои асосӣ ба шумор меравад. Дар ин замина сиёсати пешгирифтаи Тоҷикистон оид ба дастгирии ҳамаҷонибаи омӯзгорон метавонад ҳамчун намунаи ибрат барои кишварҳои ҳамсоя хизмат намояд. Натиҷаҳои аввалини ин ислоҳот аллакай ба назар мерасанд: рағбати ҷавонон, бахусус мардон ба интихоби касби омӯзгорӣ афзоиш ёфта, рақобат барои дохил шудан ба факултетҳои педагогӣ зиёд шудааст. Ин раванд дар дарозмуддат ба таҷдиди кадрии соҳаи маориф ва ворид шудани неруҳои нав ва босавод ба мактабҳо оварда мерасонад.

Дар замоне, ки технологияҳои рақамӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ тафаккури инсонҳоро ба «фарҳанги клипӣ» ва сатҳинигарӣ одат кунонидаанд, Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ташаббуси беназири баргузории Озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ҳаракати бузурги маънавӣ ва зеҳнӣ оғоз намуд. Ин озмун, ки соли ҳафтум аст бо шукуҳу шаҳомати хосса ва дастгирии Пешвои миллат баргузор мегардад, ба мактаби бузурги худшиносӣ ва василаи муассири пайвастани миллат ба сарчашмаҳои зулоли адабиёти классикӣ ва муосир табдил ёфтааст.

Омори расмии баргузории озмун солҳои охир гувоҳи он аст, ки ин ташаббус аз ҷониби мардум ба таври густурда ва самимона пазируфта шудааст. Соли 2025 нисбат ба соли 2023 шумораи иштирокчиёни озмун дар даври ҷумҳуриявӣ беш аз 5 баробар афзуд. Дар озмун довталабон аз тамоми гӯшаву канори кишвар- аз хонандагони синфҳои ибтидоӣ то намояндагони касбу кори гуногун ва нафақахӯрон иштирок намуданд. Дар маҷмуъ, дар давраи солҳои 2019 то 2024 беш аз 1 миллиону 153 ҳазор шаҳрвандон дар ин озмун иштирок намудаанд, ки ин рақам барои мамлакате бо аҳолии Тоҷикистон нишондиҳандаи фавқулода баланд аст.

Ҷанбаи дигари муҳими иҷтимоии ин озмун дар он зоҳир мегардад, ки он ба василаи муассири баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа табдил ёфтааст. Тибқи омор, 67 фоизи иштирокчиёни озмунро занону духтарон ташкил медиҳанд. Ин далел собит месозад, ки зани тоҷик имрӯз на танҳо посбони оила, балки пешбарандаи маърифат ва фарҳанг мебошад. Иштироки фаъоли занон дар китобхонӣ ба тарбияи насли навраси босавод ва ватандӯст таъсири мустақим мерасонад, зеро «модари босавод — миллати босавод» аст. Ғайр аз ин, озмун хусусияти фаромарзӣ касб намуда, дар он тоҷикони бурунмарзӣ низ тавассути форматҳои онлайнӣ иштирок мекунанд. Ин иқдом ба таҳкими робитаҳои фарҳангӣ бо ҳамватанон дар хориҷи кишвар, ҳифзи забони модарӣ дар ғурбат ва муаррифии фарҳанги тоҷик дар сатҳи байналмилалӣ мусоидат мекунад.

Аз ёд кардани ҳазорон байт аз осори классикони адабиёти тоҷик — Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ ва дигарон танҳо як машқи хотира нест. Ин раванд ҳамчун «ваксинаи миллӣ» бар зидди манкуртӣ, бегонапарастӣ ва ифротгароӣ хизмат мекунад. Шахсе, ки бо ҳикмати олии ин бузургон тарбияву ташаккул ёфтааст ва ҷаҳони ботинии худро бо арзишҳои инсонпарваронаи адабиёт ғанӣ гардонидааст, ҳаргиз ба доми идеологияҳои харобиовар ва ифротӣ нахоҳад афтод.

Бо мақсади қадршиносии заҳмати зеҳнии иштирокчиён Президенти Тоҷикистон ҳаҷми мукофотпулиҳоро барои ғолибони озмун дар соли 2025 ба маротиб зиёд намуданд. Барои барандаи Шоҳҷоиза маблағи 140 ҳазор сомонӣ, барои ҷойи якум 70 ҳазор, ҷойи дуюм 50 ҳазор ва ҷойи сеюм 40 ҳазор сомонӣ муқаррар гардид. Ғолибони озмун инчунин ҳуқуқи имтиёзноки дохил шудан ба муассисаҳои таҳсилоти олии касбиро бе супоридани имтиҳон пайдо мекунанд.

Бо вуҷуди ин дастовардҳо раванди баргузории озмун аз мушкилот холӣ нест. Дар фазои иттилоотӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ баъзан масъалаҳои шаффофият, адолати доварӣ ва ҳолатҳои хешутаборбозӣ мавриди интиқод қарор мегиранд. Баъзе ҳолатҳое, ки аъзои ҳакамон ба шогирдон ё хешовандони худ баҳои баланд мегузоранд, боиси нигаронии ҷомеа гардида, метавонад ба эътибори озмун латма ворид созад. Ҳукумати Тоҷикистон ва Вазорати маориф ва илм барои рафъи ин камбудиҳо тадбирҳои қатъӣ меандешанд, аз ҷумла тавассути пахши мустақими телевизионии раванди озмун, сабти пурраи ҷараёни саволу ҷавоб ва назорати ҷиддӣ аз болои кори ҳакамон. Шаффофият дар ин ҷода на танҳо талаботи ҳуқуқӣ, балки шарти асосии нигоҳ доштани руҳияи адолатпарварӣ дар ҷомеа мебошад. Муҳим он аст, ки сол то сол ин мушкилот бартараф гардида, сатҳу сифати дониши довталабон боло меравад.

Агар озмуни «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ба эҳёи маънавиёт ва поксозии ҷаҳони ботинӣ нигаронида шуда бошад, пас Озмуни ҷумҳуриявии «Илм — фурӯғи маърифат» ҳадафи прагматикӣ ва стратегиро дар самти таъмини истиқлоли технологӣ, рушди тафаккури техникӣ ва омодасозии кадрҳои муҳандисӣ пайгирӣ мекунад. Пешвои миллат бо дарки амиқи равандҳои ҷаҳонӣ таъкид намуданд, ки дар асри XXI истиқлоли фарҳангӣ бояд ҳатман бо иқтидори зеҳнӣ, илмӣ ва технологӣ пуштибонӣ шавад; мо бояд на танҳо миллати шоирон, балки миллати муҳандисон, ихтироъкорон ва барномасозон низ бошем, то дар ҷаҳони рақобатпазир мавқеи сазовори худро ҳифз намоем.

Соли 2025 бо назардошти талаботи рӯзафзуни замон ва рушди босуръати технологияҳои рақамӣ ба низомномаи озмуни «Илм — фурӯғи маърифат» тағйироти ҷиддӣ ва стратегӣ ворид карда шуд. Илова шудани номинатсияи нав — «зеҳни сунъӣ ва барномасозӣ» қадами устувор ва саривақтӣ дар самти омода намудани мутахассисон барои иқтисодиёти рақамӣ мебошад. Ин тасмим нишон медиҳад, ки роҳбарияти давлат аҳаммияти ҳаётии технологияҳои пешқадамро дарк намуда, талош дорад, ки насли наврасро ба омӯзиши рамзгузорӣ, алгоритмҳо ва системаҳои интеллектуалии муосир ҷалб намояд.

Озмун акнун аз рӯи ҳашт номинатсия: математика, физика ва астрономия, химия, биология, география, технологияи иттилоотӣ, зеҳни сунъӣ ва барномасозӣ, инчунин ихтироъкорӣ ва навоварӣ баргузор мегардад. Ин фарогирии васеи фанҳои дақиқ ва табиатшиносӣ ба амалисозии ҳадафи стратегии эълоншуда — «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2020-2040)» мусоидат менамояд. Барои таъмини шаффофият ва стандартизатсияи донишҳо Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба раванди ташкил ва баҳогузории озмун ҷалб карда шуд, ки ин иқдом ба шаффофияти натиҷаҳо мусоидат мекунад.

Шумораи ҷойҳои ифтихорӣ дар даври ҷумҳуриявӣ аз 132 ба 156 афзоиш ёфт, ки ин барои ҷавонони лаёқатманд имконияти бештар фароҳам меорад. Ҳаҷми умумии маблағгузорӣ барои баргузории озмун низ ба таври назаррас зиёд гардида, аз Фонди захиравии Президент барои соли 2025 9 миллиону 220 ҳазор сомонӣ ҷудо карда шуд.

Бо вуҷуди пешравиҳои назаррас дар азхудкунии донишҳои назариявӣ таҳлили натиҷаҳои озмун дар соли 2025 мушкилии ҷиддии сохториро ошкор намуд: Шоҳҷоизаи озмун боз ҳам соҳиби худро наёфт. Давоми панҷ соли баргузории озмун танҳо як маротиба (соли 2023) як нафар тавонист ба ин мақоми олӣ сазовор гардад. Ин вазъият нишон медиҳад, ки ҳарчанд сатҳи дониши назариявии иштирокчиён дар фанҳои математика, химия ва физика баланд аст, аммо дар самти ихтироъкории амалӣ, татбиқи донишҳо дар истеҳсолот ва пешниҳоди навовариҳои технологӣ, ки ба меъёрҳои баланди «Шоҳҷоиза» ҷавобгӯ бошанд, ҳанӯз ҳам камбудиҳо ва холигии ҷиддӣ ҷой доранд.

Ин паём ба масъулини соҳаи маориф, илм ва саноат аст, ки бояд диққати бештарро ба татбиқи амалии донишҳо, ташкили лабораторияҳои муосир, марказҳои технологӣ ва дастгирии лоиҳаҳои стартапӣ равона созанд. Зарур аст, ки байни илм ва истеҳсолот пайванди мустақим барқарор карда шавад, то ҷавонон на танҳо формулаҳоро аз ёд кунанд, балки тавонанд бо истифода аз онҳо дастгоҳҳо ва технологияҳои нав ихтироъ намоянд. Танҳо дар ҳолати гузариш аз «дониши назариявӣ» ба «дониши амалӣ» мо метавонем ба ҳадафҳои рушди саноатӣ ноил гардем.

Дар паҳлуи озмунҳои илмӣ ва адабӣ Озмуни ҷумҳуриявии «Тоҷикистон – Ватани азизи ман» ҳамчун пули пайвандгар байни наслҳо, эҳёгари мероси мусиқиву ҳунарии миллат ва василаи тарбияи эстетикии ҷомеа баромад мекунад. Дар ҷаҳони муосир, ки хатари ифротгароӣ, зӯроварӣ ва бегонашавӣ таҳдид мекунад, санъати асил ва мусиқии касбӣ ҳамчун «қувваи нарм», вале бисёр муассир барои поксозии ҷаҳони ботинии инсон хизмат мекунанд. Фалсафаи ин озмун бар он ҳақиқат асос ёфтааст, ки «зебоӣ душмани зулмот аст» ва касе, ки ба санъати воло, мусиқии шашмақом ва фалак дил мебандад, ҳаргиз силоҳ ба даст нахоҳад гирифт ва ба роҳи ҷаҳолат намеравад.

Соли 2025 озмун доираи худро васеъ намуда, аз рӯи панҷ номинатсия: композиторӣ, сарояндагӣ, навозандагӣ, санъати тасвирӣ ва дизайн баргузор гардид. Ворид намудани номинатсияҳои нави санъати тасвирӣ ва дизайн иқдоми муҳимме буд, ки ба рушди ҳунарҳои рассомӣ, ҳайкалтарошӣ, ороишӣ ва мӯди муосири миллӣ такони ҷиддӣ бахшид. Ин тасмим имкон дод, ки на танҳо навозандагону сарояндагон, балки рассомон ва тарроҳони ҷавон низ истеъдоди худро муаррифӣ намоянд. Ғолибони озмун дар соли 2025, ба монанди Наврӯзи Досӣ дар бахши сарояндагӣ ва Разияллоҳ Убайдзода дар навозандагӣ, ки соҳиби Шоҳҷоиза ва 100 ҳазор сомонӣ гардиданд, намунаи барҷастаи истеъдодҳои нобе мебошанд, ки тавассути ин озмун аз гӯшаҳои дурдасти мамлакат кашф ва ба саҳнаи бузург бароварда шудаанд. Ҷолиб аст, ки дар номинатсияи «дизайн» Шоҳҷоиза супорида нашуд, ки ин аз талаботи баланди ҳайати ҳакамон ва зарурати такмили бештари ин соҳаи нав дар мамлакат дарак медиҳад. Ин принсип нишон медиҳад, ки озмун на танҳо барои тақсими ҷоизаҳо, балки барои муайян кардани стандарти баланди сифат ва сатҳи воқеии рушди соҳаҳои гуногуни ҳунар хизмат мекунад.

Ҳукумати Тоҷикистон барои дастгирии ин озмун маблағҳои калон равона месозад. Соли 2025 барои баргузории он 7 миллиону 680 ҳазор сомонӣ ҷудо гардида буд ва соли 2026 ин маблағ ба 8 миллиону 260 ҳазор сомонӣ расонида шуд, ки афзоиши 580 ҳазор сомониро ташкил медиҳад. Ин сармоягузорӣ ба ҳунармандон имкон медиҳад, ки шароити эҷодии худро беҳтар намуда, асбоби мусиқии босифат харидорӣ кунанд ва ба офариниши асарҳои нав пардозанд. Ғайр аз мукофотпулии нақдӣ ғолибон имкони беназири таҳсили ройгон дар муассисаҳои таълимии махсуси соҳаи санъат, аз ҷумла Консерваторияи миллиро пайдо мекунанд. Ин механизм «занҷираи эҷодӣ»-ро аз дарёфти истеъдод то тарбияи кадрҳои касбӣ такмил медиҳад. Ғолибони озмун ҳамчунин дар чорабиниҳои сатҳи ҷаҳонӣ иштирок карда, фарҳанги ғании тоҷикро дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ мекунанд, ки ин ба рушди «дипломатияи фарҳангӣ» ва ҷалби сайёҳон ба мамлакат мусоидат менамояд.

Дар силсилаи ташаббусҳои фарҳангӣ ва маърифатии Пешвои миллат эълони баргузории Озмуни ҷумҳуриявии «Шоҳномахонӣ» дар соли 2026 ҳамчун қуллаи баланди худшиносии миллӣ, рӯйдоди беназири таърихӣ ва иқдоми стратегии идеологӣ арзёбӣ мегардад. Ин ташаббус, ки ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба роҳ монда шуд, ҳадафи амиқи эҳёи ҳофизаи таърихӣ, таҳкими ҳувияти миллӣ ва пайванди маънавии наслҳоро пайгирӣ мекунад.

«Шоҳнома»-и Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ барои миллати тоҷик танҳо як асари бадеӣ ё достони ҳамосии қадимӣ нест; он қомуси зиндаи ҳувият, таърих, забон, фарҳанг ва ойини давлатдории мост. Давоми ҳазор сол маҳз ҳамин китоб забон ва руҳи тоҷикро аз тӯфонҳои ҳаводис, истилои аҷнабиён ва хатари маҳвшавӣ ҳифз намудааст. Дастури Пешвои миллат оид ба нашр ва туҳфа намудани «Шоҳнома» ба ҳар хонадони тоҷик иқдоми бисёр амиқи сиёсӣ ва стратегӣ мебошад.

Ин амал паёми равшан дорад: ин шоҳасари адлу дод, хирад ва мардонагӣ бояд дар ҳар хонаи тоҷик, дар паҳлуи Қуръони маҷид ҷой гирифта, тавозуни заруриро байни эътиқоди динӣ ва ҳувияти миллӣ таъмин намояд. Дар шароите, ки баъзе ҷараёнҳои ифротӣ ва бегонапараст кӯшиш мекунанд таърихи пешазисломии миллатро инкор кунанд ё ба он ранги сиёҳ диҳанд, «Шоҳнома» ҳамчун далели раднопазири асолати ориёӣ, фарҳанги шаҳрсозӣ ва таърихи куҳанбунёди тоҷикон хизмат мекунад. Он ба насли наврас меомӯзонад, ки мо решаҳои амиқ дорем ва фарзандони Рустаму Сом ва Ҷамшеду Фаридун ҳастем. Озмуни «Шоҳномахонӣ» дар чор давр аз моҳи март то декабри соли 2026 баргузор гардида, тамоми қишрҳои ҷомеа, сарфи назар аз синну сол ва касб — аз хонандагони мактаб то омӯзгорон ва нафақахӯронро фаро мегирад. Низомномаи озмун рақобатро дар якчанд бахш, аз ҷумла аз ёд кардани достонҳо, қироати шеър бо оҳанг, шарҳи луғатҳои қадимӣ, донистани таърих ва ҷуғрофияи «Шоҳнома» ва маҳорати суханварӣ пешбинӣ мекунад.

Барои ташкил ва баргузории ин чорабинии бузург аз Фонди захиравии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон маблағи 2 миллиону 660 ҳазор сомонӣ ҷудо гардидааст, ки ин рақам аҳаммияти хосаи давлатии онро таъкид менамояд. Илова бар ин, мақомоти иҷроияи маҳаллӣ вазифадор шудаанд, ки ғолибонро аз ҷиҳати моддӣ ва маънавӣ ҳавасманд гардонанд. Интизор меравад, ки ин озмун таъсири амиқи равонӣ, иҷтимоӣ ва забонӣ хоҳад дошт. Он руҳияи ватанпарварӣ, ҷасорат, адолатхоҳӣ ва хирадро, ки қаҳрамонони «Шоҳнома» таҷассум мекунанд, дар шуури насли наврас ҷой медиҳад. Инчунин он ба рушди забони тоҷикӣ, тоза кардани он аз унсурҳои бегона, ғанигардонии таркиби луғавии мардум ва эҳёи номҳои зебои таърихӣ мусоидат хоҳад кард. «Шоҳномахонӣ» ҳамчун суннати қадимии шифоҳӣ, ки дар феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО низ мақом дорад, дубора эҳё гардида, ба ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаёти фарҳангии муосир табдил меёбад.

Таҳлили ҳамаҷонибаи ташаббусҳои фарҳангӣ, илмӣ ва маърифатии Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки мамлакат таҳти роҳбарии Пешвои миллат модели нави давлатдориро татбиқ намуда истодааст, ки дар он фарҳанг ва маърифат на ҳамчун соҳаи иловагии иҷтимоӣ, балки ҳамчун меҳвари асосии амнияти миллӣ ва рушди устувор қабул шудааст. Соли 2026, ки бо тантанаи озмуни «Шоҳномахонӣ», татбиқи амалии Қонун «Дар бораи мақоми омӯзгор» ва идомаи озмунҳои илмиву эҷодӣ фаро мерасад, нуқтаи гардиши таърихӣ дар тақвими миллат хоҳад буд. Ин тадбирҳо бо “Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030”, ки ҳадафи он баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум ва ташаккули сармояи инсонӣ мебошад, ҳамоҳангии комил доранд. Тоҷикистон роҳи «истиқлолияти маърифатпарвар»-ро интихоб намудааст, ки дар он хиради гузаштагон бо такя ба азхудкунии технологияҳои муосир пайванд меёбад.

Хулоса, «Меъмории руҳи миллӣ»- ин бунёди миллати озод, фарҳангӣ ва худшинос аст, ки реша дар таърихи пурифтихор ва нигоҳ ба ояндаи дурахшони технологӣ дорад. Иқтисодро метавон таҳрим кард, аммо нури маърифат ва руҳи шикастнопазири миллатеро, ки бо силоҳи дониш ва фарҳанги ниёгон мусаллаҳ аст, ҳеҷ қувва дар ҷаҳон шикаст дода наметавонад.

Таҳияи Лайло ТОИРӢ,

ИДОМАИ ИҶРОИ ДАСТУРҲОИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ РОҶЕЪ БА ҲАВАСМАНДГАРДОНИИ МУҲАҚҚИҚОН ДАР СОЛИ 2026

0


Дар замони муосир рушди устувори соҳаҳои иқтисодию иҷтимоии кишвар бевосита ба пешрафти илм, таҳкими иқтидори зеҳнӣ ва тайёр намудани кадрҳои баландихтисоси илмӣ вобастагии амиқ дорад. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳо ва мулоқотҳои худ бо аҳли илм ва маориф пайваста ба масъалаи боло бурдани сатҳу сифати таҳқиқоти илмӣ ва муаррифии илми ватанӣ дар арсаи байналмилалӣ таваҷҷуҳи хос зоҳир менамоянд.

Дар асоси моддаи 33 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи фаъолияти илмӣ ва сиёсати давлатӣ оид ба илму техника» яке аз приснипҳои асосӣ ҳавасмандгардонии фаъолияти илмӣ ва (ё) илмию техникӣ тавассути фароҳам овардани шароити мусоид ба сармоягузории соҳаи илм ва илму техника маҳсуб меёбад.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи Паём дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ аз 16-уми декабри соли 2025 қайд карданд, ки «Соли 2025 бо пешниҳоди Тоҷикистон ва бо қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» ва солҳои 2025 – 2034 «Даҳсолаи илмҳои криосфера» эълон гардиданд. Аз ин лиҳоз, ман аз ҳамаи сохторҳои дахлдор даъват менамоям, ки фаъолияти илмӣ ва амалиро дар ин самт густариш дода, дастовардҳои худро дар арсаи байналмилалӣ васеъ муаррифӣ намоянд. Мавзуи ҳифзи пиряхҳо, омӯзиши илмҳои криосфера ва амалисозии ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи обу иқлим аҳаммияти стратегӣ ва ҷаҳонӣ дорад».

Дар баробари ин, Сарвари давлат дар мулоқот бо аҳли илм ва маорифи кишвар аз 30-юми майи соли 2024 зикр намуданд, ки «ба корҳои илмиву таҳқиқотӣ кам ҷалб гардидани ҷавонони лаёқатманду забондон, рушд накардани мактабҳои илмии олимони собиқадор ва ҳавасмандии нокифояи аспирантҳову докторантҳо, хусусан, дар самти илмҳои табиӣ ва риёзӣ аз ҷумлаи мушкилоти асосии омода кардани кадрҳои илмӣ дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ мебошад».

Бо дарназардошти дар амал татбиқ намудани Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ барои солҳои 2021-2030, Стратегияи омӯзиш ва рушди фанҳои риёзӣ, дақиқ ва табиӣ дар соҳаи маориф ва илм дар давраи то соли 2030, татбиқи ҳадафҳои «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» эълон намудани солҳои 2020-2040», эълон шудани соли 2026 ҳамчун «Соли вусъат додани корҳои ободониву созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ», «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо», солҳои 2025-2034 «Даҳсолаи илмҳои криосфера» бо мақсади боло бурдани сатҳу сифати корҳои илмӣ-таҳқиқотии кормандон, ҳавасмандгардонии омӯзгорон барои машғул шудан ба фаъолияти илмӣ, ба роҳ мондани пажӯҳишҳои илмӣ дар самтҳои афзалиятноки таҳқиқоти илмӣ, боло бурдани ҳисси масъулиятшиносӣ ва ҳавасмандгардонии омӯзгорону кормандон ҷиҳати ҳимояи рисолаҳои илмӣ ва ва омода намудани мутахассисони баландихтисоси илмӣ дар заминаи дастуру супоришҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имрӯз (08.01.2026) дар Шурои олимони Донишгоҳ қарор карда шуд, ки омӯзгорону кормандони асосии Донишгоҳ барои ҳимояи рисолаҳои илмӣ дар соли 2026 ҳавасманд гардонида мешаванд.

Дар асоси қарори Шурои олимон омӯзгорону кормандони асосии Донишгоҳ дар соли 2026 барои ҳимояи рисолаҳои номзадиву доктори фалсафа (доктор аз рӯйи ихтисос Ph.D) ба андозаи 35 000 (сию панҷ ҳазор) сомонӣ ва рисолаи докторӣ ва ё доктор ҳабилитат ба андозаи 45 000 (чилу панҷ ҳазор) сомонӣ ҳавасманд гардонида мешаванд.

Бояд қайд намуд, ки ҳавасмандгардонии омӯзгорону кормандон барои ҳимояи рисолаҳои илмӣ ба таҳкими иқтидори илмии Донишгоҳ, рушди мактабҳои илмӣ, ҷалби ҷавонони лаёқатманд ба фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ ва баланд бардоштани сифати пажӯҳиш мусоидат менамояд.

БАРРАСИИ ФАЪОЛИЯТИ ДОНИШГОҲИ МИЛЛӢ ДАР СОЛИ 2025

0

Имрӯз (08.01.2026) дар толори калони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ҷаласаи васеи Шурои олимони Донишгоҳ дар сатҳи баланд доир гардид, ки дар он як масъала: ҳисоботи ректори Донишгоҳ оид ба натиҷаи фаъолияти устодону кормандони Донишгоҳ дар соли 2025 ва вазифаҳо барои соли 2026 мавриди муҳокима қарор гирифт.

Дар ҷаласа сардори Раёсати маориф, фарҳанг ва иттилооти Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Сафарзода А.И. иштирок дошт.

Ҷаласаи васеи Шурои олимон бо садо додани Суруди миллӣ оғоз ёфт.

Дар зимн ректори Донишгоҳ, профессор Эмомалӣ Насриддинзода ба таври мухтасар ҳисобот доданд. Мавсуф натиҷаҳои бадастомадаро дар соли 2025 дар маҷмуъ барои ДМТ хуб арзёбӣ намуд. Изҳор дошт, ки соли 2025 барои ҳайати омӯзгорон, кормандон ва донишҷӯёни Донишгоҳи миллии Тоҷикистон соли хотирмон ба ҳисоб меравад. Таъкид намуд, ки Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи пешоҳанги таҳсилоти олии касбии кишвар маҳсуб ёфта, фаъолияти худро дар самтҳои таълим, илм, инноватсия, тарбия ва робитаҳои байналмилалӣ дар асоси санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Оинномаи Донишгоҳ пеш мебарад ва давра ба давра бо дастовардҳои назаррас шарафёб мегардад.

Дар робита ба ҳисоботи ректори Донишгоҳ декани факултети журналистика, д.и.ф., профессор Ҳошимзода Б.Ҳ. ва муаллимаи факултети химияи Донишгоҳ, н.и.х., дотсент Давлатшоева Ҷ. мулоҳизаронӣ намуда, ҳисоботи роҳбарияти Донишгоҳро мусбат арзёбӣ карданд.

Ҳамзамон, сардори Раёсати маориф, фарҳанг ва иттилооти Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Сафарзода А.И. дар робита ба дастуру супоришҳои Пешвои муаззами миллат дар самти пешбурди сиёсати маорифпарваронаи Ҳукумати кишвар суханронӣ намуда, доир ба ҳалли як қатор масъалаҳо, аз қабили омода намудани кадрҳои баландихтисос, омӯзиши забонҳои хориҷӣ, нашри мақолаҳои илмии бунёдӣ, андешидани тадбирҳо дар самти амалӣ гардидани солҳои 2025-2030 “Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия” дар Тоҷикистон пешниҳодҳо намуд.

Ректори Донишгоҳ зимни суханронӣ таъкид намуд, ки раёсат ва аҳли омӯзгорону кормандони ин боргоҳи маърифат дар оянда низ тамоми кӯшишу талоши худро баҳри татбиқи амалии сиёсати маорифпарваронаи Пешвои муаззами миллат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон равона намуда, ҷиҳати баланд бардоштани нуфузу эътибори Донишгоҳ бештар фаъолият хоҳанд кард.

Дар идомаи ҷаласа таъкид гардид, ки раёсати Донишгоҳ ҷиҳати омода намудани мутахассисони соҳаи илмҳои муосир, ки ҷавобгӯ ба талаботи ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошанд, тадбирҳои амалӣ андешидааст. Барои ҳавасмандгардонии муҳаққиқон ҷиҳати анҷом додани пажӯҳиш дар самтҳои афзалиятноки таҳқиқоти илмӣ чораҳои заруриро амалӣ менамояд. Ин нукта аз ҷониби мудири шуъбаи ҳуқуқи Донишгоҳ Шерзода Б. ироа гардида, аз ҷониби аъзоёни ҷаласаи васеи Шурои олимон пазируфта шуд.

Ёдрас мешавем, ки дар анҷоми ҷаласа оид ба натиҷаҳои фаъолияти Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар соли 2025 ва вазифаҳо барои соли 2026 қарори дахлдор қабул гардид.

20 ИҚТИБОС ДАР БОРАИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ (роҳбарони давлатҳову созмонҳо ва сиёсатмадорону ходимони илму адаб)

0

(роҳбарони давлатҳову созмонҳо ва сиёсатмадорону ходимони илму адаб)

🔹 Владимир Путин – Президенти Федератсияи Русия

🔹Си Ҷин Пин – Раиси Ҷумҳурии Мардумии Чин

🔹Шавкат Мирзиёев – Президенти Ҷумҳурии Ўзбекистон

🔹Александр Лукашенко – Президенти Ҷумҳурии Белорус

🔹 Илҳом Алиев – Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон

🔹Ҷорҷ Буш – собиқ Президенти ИМА

🔹Кочерил Роман Наранян – собиқ Президенти Ҳиндустон

🔹Аскар Акаев – собиқ Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон

🔹Аҳмадшоҳи Масъуд – Қаҳрамони миллии Афғонистон

🔹Кофи Аннан – собиқ Дабири кулли СММ

🔹Антониу Гутерриш – Дабири кулли СММ

🔹Чингиз Айтматов – Нависандаи халқии Қирғизистон

🔹 Расул Ҳамзатов – Нависандаи халқии Доғистон

🔹Қаҳҳор Маҳкамов – собиқ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

🔹Раҳмон Набиев – собиқ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

🔹Шукурҷон Зуҳуров – собиқ Раиси Маҷлиси намояндагон…

🔹Ҳошим Гадоев – Ҳунарпешаи халқии ИҶШС

🔹Гулназар Келдӣ- Шоири халқии Тоҷикистон

🔹Саттор Турсун – Нависандаи халқии Тоҷикистон

🔹Муҳаммадҷон Шакурӣ – Донишманди номвари тоҷик

_________

1. ВЛАДИМИР ПУТИН – Президенти Федератсияи Русия:

«Эмомалӣ Раҳмон яке аз симоҳои барҷаста буда, дар байни сиёсатмадорони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил мавқеи намоёнро ишғол мекунад. Ин беҳуда нест. Тасмими ҷидду ҷаҳди ў аз он шаҳодат медиҳад, ки дар Тоҷикистон раванди сулҳ тавре пойдор аст, ки назираш дар ҳеҷ як мамлакате, ки чунин вазъияти муташанниҷ дошт, дида намешавад. Ҳар он чӣ оид ба ин масъала дар Тоҷикистон амалӣ гардидааст, мисоли хубест барои бисёр халқҳову мамолики дигар».

_________________

2. СИ ҶИН ПИН – Раиси Ҷумҳурии Мардумии Чин:

«Шумо пешвое ҳастед, ки соҳиби муҳаббату эҳтироми мардуми Тоҷикистон гаштаед. Таҳти роҳбарии Шумо дар кишвар суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ ва боло рафтани сатҳи некӯаҳволии мардум таъмин гардида, Тоҷикистон дар ҳифзи сулҳу субот ва ҳавасмандгардонӣ ба он дар Осиёи Марказӣ саҳми муҳим мегузорад».

_________________

3. ШАВКАТ МИРЗИЁЕВ – Президенти Ҷумҳурии Ўзбекистон:

«Мо шуморо ҳамчун ходими намоёни давлатӣ ва сиёсии замонамон, фарзанди соҳибэҳтиром, ватандӯст ва пешвои асили мардуми бародари тоҷик мешиносем ва беандоза эҳтиром мекунем. Шумо ба сифати Президенти Тоҷикистон бо меҳнати бисёрсолаи пурсамар ва таҷрибаи ғании идораи корҳои вобаста ба баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ, рушди босуръати кишвар дар ҳамаи соҳаҳо ва таҳкими пайвастаи обруву нуфузи онро дар арсаи байналмилалӣ ба уҳда доред».

_________________

4. АЛЕКСАНДР ЛУКАШЕНКО – Президенти Ҷумҳурии Белорус:

«Тоҷикони сарбаланду меҳнатдӯст, боистеъдод ва меҳмоннавоз воқеан ҳам бо ҳамватани худ Эмомалӣ Раҳмон ифтихор мекунанд.

Он сиёсати оқилона, ки ин мард пеш мебарад, бори дигар такрор мекунам, ки мамлакаташро ҳифз намуд, ба ин замин сулҳу осоиш овард. Ва инро на танҳо Шумо қадр мекунед. Мо ҳама аъзои ИДМ ин хидмати наҷибро қадр мекунем, зеро сулҳу осоиш дар замини Шумо сулҳу осоиш ҳам дар Белоруси мо, ҳам Русия, ҳам дигар давлатҳо мебошад».

_________________

5. ИЛҲОМ АЛИЕВ – Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон:

«Имрӯзҳо Тоҷикистони дӯст таҳти роҳбарии Шумо дар роҳи таҳкими давлатдорӣ, пешрафти иҷтимоиву иқтисоди ва бунёдкории фарҳангӣ дилпурона қадам гузошта, ба диёри шукуфон табдил ёфтааст ва дар арсаи байналмилалӣ соҳиби мақому манзалат гардидааст».

_________________

6. ҶОРҶ БУШ – собиқ Президенти ИМА:

«Эмомалӣ Раҳмон дар замони бисёр муташанниҷ ба кишвару халқаш сарвар гардид. Вале тавонист, халқу давлаташро аз вартаи нобудӣ наҷот диҳад. Вай дар муддати на чандон тулонӣ дар мамлакат сулҳ барқарор кард ва ба арсаи байналхалқӣ баромад. Чунин сиёсатмадорон каманд…».

_________________

7. КОЧЕРИЛ РОМАН НАРАНЯН – собиқ Президенти Ҳиндустон:

«Моро кӯшишҳои хастагинопазири Ҷаноби Олӣ, Президент Раҳмонов ҷиҳати барқарорсозии сулҳ, оштии миллӣ ва раванди созанда дар Тоҷикистон, ки ҷомеаи муосири озод месозад, ба ҳайрат гузошт. Бовар дорам, ки ин кӯшишҳои халқи боистеъдод ва меҳнатдӯсти Тоҷикистон самари нек хоҳанд овард».

_________________

8. АСКАР АКАЕВ – собиқ Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон:

«Халқи тоҷик аз қадим намунаи халқҳои Осиёи Марказӣ бо фарҳанги воло ва илму адаби оламгир буд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон собит кард, ки фарзанди ҳақиқии ин халқи бузург аст, зеро бо овардани сулҳ вай номи мардуми тамаддунофарро дар арсаи ҷаҳон бори дигар машҳур кард».

_________________

9. АҲМАДШОҲИ МАСЪУД – Қаҳрамони миллии Афғонистон:

«Ман имрӯз роҳбари кишвари шуморо дидам, ки ҷон ба кафи даст, зери тиру туп, барои даъвати бародарони фирорӣ ба сулҳу ваҳдат омадааст. Роҳбаре, ки барои мардумаш ҷонашро дареғ намедорад, қодир аст сулҳ оварад. Атрофи ў муттаҳид шуда, ӯро гиромӣ доред. Бадбахтии афғонистониҳо дар он аст, ки мо то ҳанӯз миллати мо чунин роҳбари ғамхор надоштаем».

_________________

10. КОФИ АННАН – собиқ Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид:

«Тоҷикистон барои бисёр мамлакатҳои олам нодиртарин намунаи бо роҳи осоишта ҳал кардани низоъҳои дохилиро нишон дод, ки онро саҳми Тоҷикистон дар таърихи сулҳоварӣ гуфтан иштибоҳ намешавад».

_________________

11. АНТОНИУ ГУТЕРРИШ – Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид:

«Чумҳурии Тоҷикистон оид ба масоили об дар арсаи байналмилалӣ пешниҳодҳои муфид намуда, пешсафии худро дар ин ҷода собит кард ва ин иқдомро ҷомеаи ҷаҳонӣ мавриди омӯзишу дастгирӣ қарор дод, ки шоистаи таҳсину қадрдонист».

_________________

12. ЧИНГИЗ АЙТМАТОВ – Нависандаи халқии Қирғизистон:

«Дар симои Президент Эмомалӣ Раҳмон ман тимсоли ҳақиқии мардуми тамаддунофари тоҷикро мебинам ва бо итминон таъкид менамоям, ки ин бузургвор бо зинда кардани номи алломаҳои миллат номи худро низ ҷовидонӣ мегардонад. Зеро танҳо сулҳу осоиштагӣ ва суботу фаровонӣ оварданаш ба рӯзгори одамон ўро ба мақому манзалати олӣ баровардааст. Аз тоҷики бузургвор дигар чизро умедвор шудан ҳам нашояд».

_________________

13. РАСУЛ ҲАМЗАТОВ – Нависандаи халқии Доғистон:

«Фақат ҷанг набошад шуд, он гоҳ ҳамеша баҳор хоҳад буд. Ман аз сулҳ дар Тоҷикистон ниҳоят мамнунам. Инсони ҷасуру хирадманд Президенти Тоҷикистон тавонист формулаи сулҳи ҷанги бародаркушро ёбад».

_________________

14. ҚАҲҲОР МАҲКАМОВ – собиқ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон:

«Бовар кунед, ман барои ба сиёсат баргаштан розиги намедодам, агар итминон намедоштам, ки тақдир ба мо Президенти оқил, бовиҷдон ва боистеъдодеро дар симои Эмомалӣ Раҳмон ато кардааст».

_________________

15. РАҲМОН НАБИЕВ – собиқ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон:

«Баъд аз он ки ман ба истеъфо рафтам, дар бораи имрӯзу фардои Ватан ва халқи ҷафокашидаи хеш бисёр андеша мекардам. Вале, вақте ки дар симои Эмомалӣ Раҳмон як инсони наҷиб ва сиёсатмадори хирадмандро кашф намудам, боварам ба фардои неки Тоҷикистон комил шуд. Зеро халқи Тоҷикистон тақдири худро ба дастони эътимодбахш супурдааст».

_______________

16. ШУКУРҶОН ЗУҲУРОВ – собиқ Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

«Эмомалӣ Раҳмон халқи гирифтори гирдоби нобудиро наҷот дод. Ҷон дар кафи даст душманонро ба оғӯш кашид, ҷинояткоронро афв кард, зиёда аз як миллион нафар гурезаю муҳоҷирони иҷбориро ба Ватан баргардонда, ба миллати мотамзада сулҳу ваҳдат ва суботу амният овард. Неъмати озодиву соҳибдавлатиро барои ташнагони беш аз ҳазорсола эҳдо кард, садои модари тоҷикро ҳамчун модари миллати соҳибдавлат то ба созмонҳои байналмилалӣ расонда, мардуми парешонро атрофи дастархони сиёсии миллат муттаҳид кард».

_________________

17. ҲОШИМ ГАДОЕВ – Ҳунарпешаи халқии ИҶШС:

«Ба ман хушбахтии беназире насиб гашт, ки нақши Исмоили Сомониро дар чорабиниҳои ҷашнӣ ва намоишномаи «Шоҳ Исмоили Сомонӣ» иҷро намоям. Дар ҳар ду ҳолат сарчашмаи илҳомам фаъолияти садоқатмандонаи фарзанди фарзонаи миллат Эмомалӣ Раҳмон буд».

_________________

18. ГУЛНАЗАР КЕЛДӢ- Шоири халқии Тоҷикистон:

«Дар офариниши рамзҳои муқаддаси Тоҷикистони соҳибистиқлол ва баланд бардоштани ору номуси миллӣ заҳматҳои Президент беандоза аст. Эмомалӣ Раҳмон тимсоли дурахшони ватанхоҳиву миллатдӯстист, ки мо инро бояд аз ӯ омӯзем».

_________________

19. САТТОР ТУРСУН – Нависандаи халқии Тоҷикистон:

«Ками дар кам воқеъ мешавад, ки ҷанги шаҳрванди бидуни ғолибону мағлубон ба сулҳ анҷом пазирад. Таҷрибаи давлати мо исбот мекунад, суботи дасти дӯстӣ қодир аст, санги адоват бишканад. Президенти мо сиёсати худро на ба хотири сиёсат, балки аз барои халқи худ амалӣ месозад».

_________________

20. МУҲАММАДҶОН ШАКУРӢ – Донишманди номвари тоҷик:

«Фаъолияти Президенти Тоҷикистон ба устувор кардани истиқлоли фарҳангии тоҷикон равона гардидааст. Суханҳои олие, ки Эмомалӣ Раҳмон дар бораи забони модарӣ ва бузургдошти он гуфт, ман дар ин умри дарозам кам мувоҷеҳ шудаам».

_________________

_________________

Аз китоби “Масири сарнавишт” (Душанбе: Ирфон, 2025. 247 саҳ. Зери назари Асадулло Раҳмон, Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаи кадрҳо)

Ҳошимзода Бахтиёр Ҳошим

доктори илми филология, дотсент, декани факултаи журналистика.

Хабарҳои пешниҳодшуда