Home Blog Page 9

МАШҚҲОИ ПАГОҲИРЎЗӢ ДАР ҲИФЗУ ТАЪМИНИ СОЛИМИИ ИНСОН НАҚШИ МУҲИМ ДОРАД

0

Субҳи имрӯз (04.01.2025) машқҳои пагоҳирӯзӣ бо иштироки устодону кормандони факултети журналистикаи ДМТ гузаронида шуд.

АБДУСАТТОР МУХТОРОВ ЖУРНАЛИСТУ ПУБЛИТСИСТ ҲАМ БУДАНД!

0

(бардошт аз ҳамоиши илмиву назариявӣ ДМТ дар мавзӯи “Саҳми профессор Абдусаттор Мухторов дар пажӯҳиши таърихи халқи тоҷик”)

_________________

Имрӯз (14.12.2024) дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар пояи факултети таърих зери унвони “Саҳми профессор Абдусаттор Мухторов дар пажӯҳиши таърихи халқи тоҷик” ҳамоиши илмӣ барпо гардид.

Ҳамоишро Раҷабзода Фаридун Кишвар, муовини аввал, муовини ректор оид ба таълими ДМТ оғоз бахшида, қадрдонӣ, манзалат ва мушахас намудани хидматҳои чунин шахсиятҳоро яке аз авлавиятҳои сиёсати пешгирифтаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон арзёбӣ намуданд.

Дар ҳақиқат саҳми профессор Абдусаттор Мухторов дар таҳқиқи таърихи халқи тоҷик назаррас ба шумор рафта, як паҳлӯи фаъолияти ӯро журналистикаву публитсистика низ ташкил медиҳад.

Ин ҷабҳа дар муаррифии чеҳраи мавсуф дар илми таърих ва таблиғу ташвиқи ормонҳои миллӣ мусоидат ҳам кардааст.

___________________

Доир ба чунин самтҳо дар ҳамоиш қайдҳо ироа гардиданд, ки фишурдаи он чунин аст:

РАҶАБЗОДА ФАРИДУН КИШВАР, муовини аввал, муовини ректор оид ба таълими ДМТ:

Омӯхтани ҳаёту фаъолияти олимону муҳаққиқони соҳаи таърих дар худшиносии миллӣ мусоидат менамояд ва ин нуқта борҳо дар суханрониҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид гаштааст.

Дуруст аст, ки бузургонро бузургон зинда медоранд. Арҷгузорӣ ва солгарди шахсиятҳои варзидаи илму фарҳанг бо ибтикори Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳамин мазмун аст.

Хидмату заҳматҳои олимони соҳаи таърих мебошад, ки халқи тоҷик дар роҳи худшиносӣ қадамҳои устуворе мегузоранд.

Таърих ва журналистика ду соҳаи дар робита наздик ба Абдусаттор Мухторов камолоту мақом бахшидаанд.

Профессор Абдусаттор Мухторов дар пешрафти илму таълим дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон саҳми назаррасе гузоштааст.

___________________

РАСУЛИЁН ҚАҲҲОР РАСУЛ, доктори илмҳои таърих, профессори кафедраи таърихи халқи тоҷики факултети таърихи ДМТ:

Мутаасиф имрӯз дар миёнаи мо бисёриҳо нестанд ва Абдусаттор Мухторов аз ҷумлаи онҳост.

Он чизе ки имрӯз ба мухотабон мегӯем, ба ваҷҳи ошно намудани ҷавонон бо шахсиятҳои варзида мебошад.

А.Мухторов аз журналистика ба илм омадааст.

Журнализм низ як рукни таърих аст ва инро А. Мухторов амиқ дарк мекард.

Соли 1972 дар озмуни рӯзномаҳои деворӣ рӯзномаи факултети мо ҷойи аввалро гирифт. Сабабаш он буд, ки А.Мухторов муҳаррири он буд.

Абдусаттор Мухторов дар зиндагии наврасӣ азобҳо кашидааст. Дар панҷсолагӣ ятим монданаш ва нодорӣ монеаҳои ҷиддӣ буданд.

Ба оғӯши ятимхона фаро гирифта шуд ва ба зинаҳои баланди илм расид.

Абдусаттор Мухторов беш аз 30 китоби хурду бузург навиштааст. “Ахтари тобони илми таърих” яке аз беҳтарин асарҳои А. Мухторов мебошад, дар шинохти З. Раҷабов.

Меҳмонхонаи Вахш аввалин бинои ДМТ буд, ки онро аз ин асар донистем. Бузургии Бобоҷон Ғафуров аст, ки манфиати илмро афзал аз ҳизб медонист ва инро андешаҳои А.Мухторов собит менамояд.

Дар ҳаёту эҷодиёти А. Мухторов чор самти аслӣ вуҷуд дорад:

1. Таҳияи асару китобҳои таълимӣ

2. Омӯзиши таърихи асримиёнагии тоҷикон. Китоби устод дар Сомоншиносӣ беназир аст

3. Омӯзиши таърихи муосири халқи тоҷик (рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ)

4. Таълифи асару китобҳои илмиву публитсистӣ дар шинохти шахсиятҳо

___________________

МУРОД МУРОДӢ, д.и.ф, профессори кафедраи матбуоти факултети журналистикаи ДМТ:

А. Мухторов аз зумраи устодони таърихшинос аст, ки оғози фаъолияти худро аз рӯзноманигорӣ шурӯъ намудааст.

Бештар аз панҷсад мақолаву очерку асарҳоро таълиф намудааст.

Соли 1959 аввалин ҳамкориҳои худро бо нашрияи “Пионери Тоҷикистон” оғоз кардааст.

Аввалин лавҳаи муваффаққона роҳи ӯро дар журналистика кушодааст.

Як давраҳо аз сермаҳсултарин муаллифон буд, ки эҷодаш инъикосу баррасии масъалаҳоро васеъ фаро мегирифт.

Бо факту далелҳо боҷуръатона маводҳои танқидиро интишор мекард.

Соли 1962 ба таври расмӣ корро дар идораи нашрияи “Комсомоли Тоҷикистон” ба сифати мудири шуъба оғоз менамояд.

Замоне шореҳи варзишии нашрияи “Комсомоли Тоҷикистон” будааст, ки дар ин замина беҳтарин репортажҳро навиштааст.

Хабар, мухбирнома, репортаж, мақола, лавҳа, очерк ва ғайра аз сертстеъмотарин жанрҳо дар эҷоди ӯ мебошанд.

“Ватанпарвар” соли 1995 бо тасмими ӯ таъсис дода шудааст.

Тамоми давраҳои ҳаёт ҳамкории худро бо матбуот идома дода, чун публитсист шинохта шудааст.

Ҳамкориро бо матбуоти даврӣ то охири умр қатъ накардааст.

___________________

МУҲАММАД АЛИИ ХУРОСОНӢ, н.и.ф, профессор, мудири шуъбаи дастхатҳои АМИТ:

Андешаҳои самимонаи имрӯза дар шинохти А. Мухторов нишони одамияти баланд доштани он кас мебошад.

Маслиҳат ва поҳнамоиҳои З.Ш.Раҷабов боис мешавад, ки ба роҳи илму таълим равад.

Рисолаи номзадияшро шаб то рӯз дар идораи нашрияи “Комсомоли Тоҷикистон” навиштааст.

Абдусаттор Мухторов ҳамчун таърихшинос бо гузаштаву имрӯзаи миллати тоҷик бо масъулияту муҳаббат нигаристааст.

Хидмат ва пажӯҳишҳои профессор Абдусаттор Мухторов дар шинохти Давлати Сомониён хеле бузург мебошад.

___________________

УМАРОВ АБДУЛЛОХОҶА ҚУРБОНХОҶАЕВИЧ, н.и.т, дотсенти факултети таърих:

Абдусаттор Мухторов мегуфтанд, ки муҳаққиқ бояд ҳатман ба касби муаллимӣ машғул бошад.

Бузургтарин олимону муаррихони шинохта тарбияёфтагони мактаби илмии он кас мебошанд.

Дар роҳи тарбияи кадрҳои илмӣ саҳми муносиб гузоштааст.

Чун худ заҳмату мушкилоти зиндагиро дида буданд, нисбати шогирдони дилсӯзу раҳмдил буданд.

                  Декани факултети журналистика, профессор    Қутбиддинов А.Ҳ.

МОҲИЯТИ ЭЪЛОН ГАШТАНИ “СОЛИ МАЪРИФАТИ ЭКОЛОГӢ” ДАР Ш. ДУШАНБЕ

0

То анҷоми соли 2024 рӯзҳои башумор мондааст. Соли 2024 таҳти сиёсати дурбинонаву хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар кишвар навгониҳои зиёд ба вуқуъ пайвастанд. Бахусус, дар Паёми Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз 28 декабри соли 2023 ба ифтихори 30-юмин солгарди қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Соли 2024 “Соли маърифати ҳуқуқӣ” эълон карда шуд, як қатор тадбирҳои амалӣ андешида шудаву корҳои назаррас ба анҷом расидаву амалӣ шуда истодаанд.  

  Дар тақвияти иқдоми болозикр бо мақсади дар сатҳи баланд пешвоз гирифтани ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ ва дар доираи амалӣ шудани ташаббуси «900 рӯзи ободонӣ» дар асоси қарори Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ соли 2024 дар шаҳри Душанбе “Соли маърифати экологӣ” эълон гардида, дар пойтахт ҷиҳати тозаю озода нигоҳ доштани муҳити зист, ҳифзи арзишҳои гуногуни экологӣ ва таъмини амнияти экологӣ ҳамвора корҳои бунёдкориву ободонӣ сурат гирифтанд.

 Зикр кардан бамаврид аст, ки маърифати ҳуқуқӣ ва маърифати экологӣ маҷмуи андешаҳои одамон дар бораи қонун, татбиқи он ва фаъолияти ҳифзи ҳуқуқ мебошад, ки дар шакли дониш, эътиқод, меъёрҳо ва муносибатҳои аз ҷониби ҷомеа қабулшуда ташаккул ёфтааст.

Бояд гуфт, ки маърифати экологӣ омили асосии рушди иқтисодӣ дар шароити ташаккулёбии “иқтисоди сабз” мебошад. Истифодаи устувори захираҳои табиӣ ва технологияҳои экологӣ ба таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва тавсеаи истеҳсолоти экологӣ мусоидат мекунад. Илова бар ин, рушди маърифати экологӣ ба беҳтар шудани сифати зиндагии одамон, фароҳам овардани муҳити бароҳат ва бехатар барои зиндагӣ ва кор мусоидат мекунад. Қабул ва татбиқи принсипҳо ва арзишҳои маърифати экологӣ имкон медиҳад, ки аз назари қаблӣ ба табиат ҳамчун манбаи беохир ва бепоён даст кашида шавад ва онро ҳамчун сарвати арзишманд, ки муносибати эҳтиёткорона ва ҳифзи доимиро талаб мекунад, баррасӣ шавад

Ба таври маълум гузаштагони мо, аз қадимулайём ба покизакорӣ, тозагии атроф, муҳити зист ва манзили хеш эътибори ҷиддӣ дода, ба он андеша буданд, ки сирату сурати инсон бояд ҳаматарафа зебо бошаду даруну беруни ҳавлию масканашро бояд ҳамеша тозаву озода нигоҳ дорад.  

Дар ҷомеаи мутамаддин на танҳо барои пешрафти илму техника, технологияи иттилоотӣ ва иқтисод таваҷҷуҳ зоҳир карда мешавад, балки масъулон дар бораи ҳифзи муҳити зист ва ба наслҳои оянда боқӣ гузоштани муҳити экологии солим ҳам андеша мекунад. Аз рўи чӣ он ки давлат ва шаҳрвандон барои ҳифзи муҳити зист чӣ тадбирҳо меандешанд ва ин тадбирҳо чӣ натиҷа медиҳанд, ба сатҳи маърифати экологӣ ва фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа  баҳо додан мумкин аст.

Таъкид кардан зарур аст, ки халқи тоҷик давоми таърихи чандҳазорсола шаҳру пойтахтҳое бунёд кардааст, ки мавриди таваҷҷуҳи ҷаҳониён будаанд. Суннатҳои шаҳрдорӣ ва санъати меъмории онҳо, ки хусусияти миллӣ ва умумибашарӣ доранд, то замони мо боқӣ мондаанд. Душанбешаҳр, барҳақ, меросдори ҳамаи он буда, сокини пойтахт будан мояи ифтихор аст ва дар айни замон масъулияти бузург ҳам дорад, ки амалӣ намудани чунин дастур муҳимтарин вазифаи шаҳрвандиро тақозо менамояд.

Тавре таҳлилҳо нишон медиҳанд, аксари қонунвайронкунии экологӣ бо сабаби кофӣ набудани донишу фарҳанги экологӣ, аз ҷумла баъзан  дарк карда натавонистани масъалаҳои экологӣ аз ҷониби масъулони  корхонаҳое, ки фаъолияташон ба ҳолати муҳити зист таъсири манфӣ мерасонанд, рӯй медиҳанд. Бинобар ин, баланд бардоштани сатҳи донишу маърифати шаҳрвандон ва ҷалби иштироки онҳо дар ҷустуҷӯи роҳи ҳалли мушкилот марбут ба нигаҳдории муҳити зист хеле зарур аст.

Таи чанд соли охир бо ташаббуси шаҳрдорӣ дар пойтахт пайваста маъракаҳои ҳашару шанбегиҳо ҷиҳати тамйизкориву кабудизоркунӣ сурат мегиранд.  Ин шаҳри афсонавӣ рӯз ба рӯз тараққӣ карда ба маркази нави иқтисодию сиёсӣ ва фарҳангии тоҷикон мубадал гашт. Ҳамарӯза дар кӯчаҳои он қадам мегузорем ва гулгашту хиёбонҳои шукуфони он ба қалби мо шодию фараҳи тоза мебахшад. Сокинону меҳмонони шаҳр пайваста барои ободӣ ва тозагии он кӯшиш мекунанд. Ҳар сол барои боз ҳам зебову раънотар намудани кӯчаю хиёбонҳои шаҳр дар фасли баҳор ниҳолу дарахтони ороишӣ ва гулҳои рангоранги мавсимӣ шинонида мешаванд.

 Баргузор кардани чунин ҳашарҳои дастаҷамъӣ ва шанбегиҳо, ифодагари ғамхор будан нисбат ба муҳити зист мебошад. Бо чунин амал дар ниҳоди сокинону шаҳрнишинон зебоипарастиву ҳисси масъулият нисбат ба муҳити зистро тарбия метавон кард. Зеро ба тозагию покиза будани пойтахти азизамон – Душанбешаҳр ҳамаи сокинон масъуланд.

Қобили зикр аст, ки ҳукумати шаҳри Душанбе ҳанӯз соли 2019 дар доираи барномаи «Шаҳрҳои сабз» ба раванди таҳияи Нақшаи амалиёти «Шаҳри сабз» оғоз карда буд. Дар доираи ин барнома як қатор амалҳое анҷом дода шуданд, ки  пешрафти Душанберо ба як шаҳри намунавии сабз ва устувор табдил додаааст.

Давоми солҳои соҳибистиқлолӣ шаҳри Душанбе ба таври бесобиқа рушд намуда, ба яке аз шаҳрҳои зеботарини минтақа табдил ёфтааст. Бо шарофати сиёсати бунёдкоронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва иқдоми созандаи Раиси шаҳри Душанбе Рустами Эмомалӣ пойтахти Тоҷикистони азиз рӯз ба рӯз ободу зебо ва макони писандидаи ҷаҳониён мегардад. Тибқи маълумотҳои оморӣ соли 2023  229 ҳазор меҳмонони  хориҷӣ  ба шаҳри Душанбе омадаанд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2022   37 ҳазор ё 19 фоиз зиёд мебошад.

Имрӯз пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон-шаҳри Душанбе узви Ассамблеяи байналхалқии пойтахтҳо ва бузургшаҳрҳо (МАГ), Ташкилоти байналхалқии бародаршаҳрҳо (МОГП), Ташкилоти Боулдер-Душанбе бародаршаҳрҳо (БДГП), Ташкилоти умумиҷаҳонии шаҳрҳои муттаҳида ва ҳокимияти маҳаллӣ (ВО ОГМВ), узви Федератсияи умумиҷаҳонии шаҳрҳои туристӣ (WTCF) буда, бо 22 шаҳр муносибати дӯстона ва бародарона барқарор намудааст. Душанбе бо Осиёи Ҷанубӣ дар чаҳорчӯбаи ҷодаи «Шоҳроҳи бузурги Абрешим» пайванди ногусастанӣ дошта, дӯстиву ҳамдилӣ, тиҷорату саёҳат ва сулҳу суботро пайваста тавсеа дода, таҳким мебахшад.

Зимни баргузории конфронси байналмилалии илмӣ-амалии «Нақши шаҳрҳо дар татбиқи ташаббусҳои сабз: таҷрибаи Душанбе» бахшида ба Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон-шаҳри Душанбе, ки ба 20 апрел мувофиқ омада буд, таъкид гардид, ки то соли 2037 Тоҷикистон ба мамлакати сабз ва пойтахти он ба яке аз шаҳрҳои сабзтарин дар минтақаи Осиёи Марказӣ табдил хоҳад ёфт. 

Дар хулосаи навиштаи худ таъкид кардан мехостем, ки  моро зарур аст, ки зери шиори «Ҳамбастагӣ барои рушду нумуи ҷомеаи созгору солиму сарфароз» ва тавсияи шаҳрдори Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ- «ҳар оилаи сокини пойтахт дар мавсими ниҳолшинонӣ дар назди манзили зисташ як дарахти ҳамешасабз шинонда, онро парвариш намояд», дар ободонии пойтахти азизамон саҳми арзандау созанда гузорем.

Ҷамолиддин Яъқубӣ, дотсенти

кафедраи журналистикаи байналхалқӣ

ТО ТИФЛ ХОНАДУ СОҲИБҲУНАР ШАВАД…

0

Ё ХУД СИТОИШУ ҚАДРШИНОСИИ ОМӮЗГОР АЗ ҶОНИБИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

Муаллим ҳаққи хато кардан надорад.

Эмомалӣ Раҳмон

Дар ин суханони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як ҷаҳон маънӣ нуҳуфтааст. Агар аз як сӯ нақши муҳими муаллим – омӯзгор дар ҷомеа таъкид гардад, аз тарафи дигар масъулияти бузурги омӯзгор дар шароити муосири равандҳои пуршиддати ҷаҳони муосир зикр мешавад. Агар иштибоҳи намояндаи касбу кори дигар ба зудӣ маълум шавад, хатои омӯзгор ба появу ояндаи ҷомеа зарба мезанад ва онро хароб месозад. Пас омӯзгорӣ танҳо касб ё вазифа нест, балки масъулият аст.

Дар тафаккури ҷомеаи пешрафтаву мутамаддин устод, муаллим, омӯзгор шахси соҳибэҳтирому донишманд ва равшангари дилу дидаҳо эътироф шудааст. Дар афкори таълимию тарбиявии донишмандону мутафаккирони мо ҳамеша муҳим будани шахсияти устоду омӯзгор шарҳу тавзеҳ ёфтааст. На танҳо илму дониш, балки арзишҳое мисли ахлоқ, фаросат, маърифат, гуфтор ва кирдорро барои устоду омӯзгор шарти муҳимму зарур донистаанд. Саъдии Шерозӣ, Унсурулмаолии Кайковус, Насириддини Тӯсӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Ҳусайн Воизи Кошифӣ дар осори мондагори хеш доштани хислатҳоеро барои шахсияти муаллим зарур донистаанд, ки сабақро омӯзандаву самарабахш мегардонанд.

Васфи муаллим – омӯзгор дар ашъору осори аксари бузургони адабиётамон дучор мешавад.

Ба гунаи мисол метавон аз байти зерин зерин ёд овард:

Агар дар ҷаҳон набувад омӯзгор,

Шавад тира аз бехирад рӯзгор.

Ё худ

То тифл хонаду соҳибҳунар шавад,

Устоди меҳрубони вай хуни ҷигар шавад.

Сиёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сиёсати маорифпарварона ном гирифтааст, ки бесабаб нест. Зеро дар татбиқи сиёсати хеш муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамеша ба аҳли мактабу маориф такя мекунанд. Пешвои миллат аз нахустин рӯзҳои роҳбарӣ ба мактабу маориф чун ниҳоди бунёдиву ояндасози ҷомеа муносибати хоса дошта, андешаашон “бунёди миллати мутамаддин аз маориф оғоз меёбад” реша дар фитрати дурандешиву ояндабиниашон дорад. Ба ҳамин хотир, дар ҳама сафарҳои хеш ба минтақаҳои гуногуни кишвар дар баробари шиносоӣ ба вазъи корхонаву муассисаҳои саноативу кишоварзӣ ва истеҳсолӣ, ҳатман аз таълимгоҳе боздид ба амал меоранд, муассисаи таълимии наверо ба истифода медиҳанд, бо аҳли мактабу маориф суҳбату мулоқотҳои самимиву дилгармкунанда менамоянд. Хоса муроҷиату суҳбатҳояшон бо омӯзгорон намунаи олии эҳтирому эътимод ба касбу шахси омӯзгор аст. Ҳамеша Пешвои муаззами миллат ба заҳмату талошҳои аҳли мактабу маориф баҳои баланд медиҳанд, омӯзгоронро ситоишу қадршиносӣ менамоянд.

Дар Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ (1 сентябри соли 2024) Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид доштанд, ки “омӯзгор касест, ки Инсон месозад, ояндаи давлату миллат ва Ватан ба масъулият, маърифату маҳорати омӯзгор вобастааст.” Оре, омӯзгор дар баробари савод омӯзонидан, рисолати волотару муҳимтаре дорад: Сохтану тарбияи Инсон. Ва ақлу илм, донишу маърифат Инсонро аз офаридаҳои дигари биологӣ мутафовут месозад. Ва “танҳо саводу маърифат ва илму дониш инсонро аз ҳама бадбахтиву нокомиҳо наҷот мебахшад.”

Бале, сарчашмаи ҳамаи бадбахтиҳои одаму олам дар бесаводиву бемаърифатӣ ва ҷаҳолат аст. Калиди хушбахтиро дар омӯзиши илму маърифат бояд ҷуст. Ва ба ҳамин мазмун Пешвои миллат илова мекунанд, ки “фарзандонро аз илму маориф дур насозед.”

Президентамон мутмаин ҳастанд, ки ояндаи миллат ба касбият ва масъулиятшиносии омӯзгорон пайванди ногусастанӣ дорад. “Агар мо хоҳем, ки дар оянда миллати босаводу пешрафта бошем, давлати аз лиҳози илмӣ ва техникиву технологӣ тараққикарда дошта бошем ва сатҳи зиндагии ҷомеаро бамаротиб баланд бардошта тавонем, бояд масъулият ва сатҳи касбияти омӯзгоронро баланд бардорем.”

Таърихи башарият ёд дорад, ки барои дарёфти моли ҷаҳону курсии мансаб ва сазовор шудан ба обрӯву эътибор одамон ба кадом роҳҳо рафтанд, аз кадом усулҳо истифода бурданд. Бо бардошти сабақ аз таърих Пешвои миллат таъкид мекунанд: “Ягона шахсияте, ки бе доштани мансаби баланд соҳиби эҳтироми самимист, ин омӯзгор аст.” Дар аксари кишварҳои аз лиҳози илмӣ ва технологӣ пешрафта, аз ҷумла Ҷопон, Сингапур ва Кореяи Ҷанубӣ омӯзгорон аз ҷониби мардум сазовори эҳтирому имтиёзҳои бештаре ҳастанд. Зеро мардум медонанд, ки ояндаи фарзандон ва умуман давлату миллаташон ба меҳнати омӯзгорон вобаста аст. Дар ҳамин замина Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид медоранд, ки “ҷомеа бояд хуб дарк намояд, ки эҳтиром ба омӯзгор – эҳтиром ба ояндаи миллат аст.”

Дар шароити ҷаҳони муосир сипари боэътимод аз ҷаҳолату ифротгароӣ, ҷинояту ҷинояткорӣ танҳо илму дониш ва маърифати баланди шаҳрвандон аст. Миллате, ки саводу дониш дорад, худшиносу худогоҳ аст, ҳеч гоҳ фирефта намешавад, баръакс, барои ободиву субот ва пешрафт талош менамояд. Рисолати роҳнамоии мардум дар ин самт ба дӯши мактабу муаллим вогузор гардидааст. Ба ҳамин мазмун таъкиди Сарвари Давлат басо ба маврид аст: “Омӯзгор шахсест, ки бо нури саводу маърифат ва илму дониш ҳаёти ҷомеаро равшан месозад, хурофоту ҷаҳолатро аз ҳаёти ҷомеа берун мекунад ва созандагону ободгарони ояндаи Ватанро ба камол мерасонад.”

Агар мо дар умуму ба тамоми фаъолияти мондагори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба дидаи таҳқиқ бингарем, ба натиҷае мерасем, ки ондар такя ба маърифати азалии миллати тоҷик, ки бунёдаш илму дониш ва худшиносиву худогоҳист, роҳандозиву амалӣ гардидааст.

Сангин ГУЛЗОД,мудири кафедраи телевизион варадиошунавонии ДМТ, дотсент

(Бознашр аз ҳафтаномаи «Омӯзгор», 14 ноябри соли 2024, № 46 (12479))

ҲИЗБИ ОРМОНҲОИ ХАЛҚ

0

Нақш ва хизмати Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон на танҳо дар ташаккули давлати муосири тоҷикон, балки дар бартарафсозии ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ва ба даст овардани ризоияти миллӣ низ хеле назаррас аст. Илова ба мактаби сиёсии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки таваҷҷуҳи ҷаҳониёнро ҷалб намудааст, мактаби сулҳоварии он кас низ аҳаммияти хосса дорад ва ин ҳама аз барномаҳои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бармеоянд.

Дар шароити таҳдидҳои берунӣ, бахусус, ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ бо ташаббус ва пайгирии бевоситаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 10-уми декабри соли 1994 Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ташкил ёфт ва дар вазорати адлияи ҷумҳурӣ 15-уми декабри соли 1994 таҳти №199 сабти ном шудааст.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон зери шиори «Барои пешрафт ва зиндагии шоистаи мардум!» садоқати худро ба арзишҳои умумимиллии соҳибихтиёрӣ, демократия, баробарҳуқуқӣ ва ошкорбаёнӣ изҳор карда, барои пешрафти ҳамаҷонибаи Тоҷикистон тамоми тадбирҳои имконпазирро амалӣ месозад. ҲХДТ барои таъмини рушди устувор ва бомароми мамлакат, ки бо мақсади муҳайё кардани сатҳу сифати арзандаи зиндагии аҳолӣ, фароҳам овардани имкониятҳои баробар ҷиҳати татбиқи неруи инсонӣ дар асоси баробарӣ, адолат ва эҳтиром гузоштан ба шаъну шарафи инсон равона шудааст, пайваста саъю кӯшиш менамояд.

Вазифаи ҲХДТ имрӯз дар иртибот ба фазои басо мураккаб, печида ва зудтағйирёбандаи ҷаҳони муосир, вазъи геополитикии сайёра ва минтақа афзудани тамоюлҳо ва хатарҳои терроризм, экстремизм, муомилоти ғайриқонунии маводди мухаддир, қочоқи силоҳ ва дигар ҷиноятҳои муташаккили фаромиллӣ дар минтақа аз он иборат аст, ки баҳри таҳкими истиқлолияти давлатӣ, суботу амнияти миллӣ, ваҳдати миллӣ, ягонагии халқи Тоҷикистон ва рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ ҳамеша талош намояд.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба хиради олии сиёсӣ, сифатҳои ҳамидаи ахлоқӣ ва маънавиёти баланди аъзои худ такя намуда, донишу маҳорати онҳоро ба амалӣ гардонидани ғояҳои сиёсӣ ва ҳадафҳои барномавии хеш сафарбар менамояд.

Маҳз рисолат, хираду заковати воло ва ояндабинии Пешвои муаззами миллат буд, ки барои ташкили Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бо қатъияту ҷасорат иқдом намоянд ва инак, бо гузашти 30 сол ҳизб ҳамчун ниҳоди тавонои сиёсӣ дар мамлакат тавассути сиёсати бунёдкорона ва татбиқи собитқадамонаи ҳадафҳои оинномавӣ ва барномавии худ, бо такя ба масъулиятшиносию иқтидори зеҳнии аъзо ва ҷонибдоронаш омили таҳкимбахши раванди созандагиву бунёдкории ҷомеаи Тоҷикистони соҳибистиқлол гардидааст.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон зодаи истиқлоли кишвар буда, аз умқи дилу таффакури мардум реша мегирад. Он аз рӯзи аввали таъсисёбӣ ҳимояи манфиатҳои халқро ҳадафи асосии худ қарор дода, барои зиндагии босаодати миллат ва ободии Ватан зери шиори «Барои ваҳдат, рушди устувори иқтисодӣ ва зиндагии шоистаи мардум» саъю талош меварзад. Имрӯз бешубҳа онро метавон ягона нерӯи сиёсии кишвар номид, ки дар заминаи ғояҳои созандаву ваҳдатофари миллӣ ба майдони сиёсат ворид гардида, борҳо ин афзалияти хешро собит намудааст.

Имсол аз таъсиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон 30 сол сипарӣ шуд ва ба хотири таҷлили ин санаи таърихӣ Ситоди ҷумҳуриявии “Ҷашни 30–солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон” таъсис шудааст.

Дар асоси қарори Раёсат Дар бораи омодагӣ ва сазовор таҷлил намудани ҷашни 30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, ки аз ҷониби Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, 25-уми майи соли ҷорӣ ба тавсиб расидааст, Дастгоҳи Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, кумитаҳои иҷроияи ҲХДТ дар Вилояти Мухтори Кўҳистони Бадахшон, вилоятҳои Хатлону Суғд, шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳои тобеи марказ муваззаф гардиданд, ки барои ба таври шоиста ва бо дастовардҳои назаррас истиқбол гирифтани ин санаи таърихӣ бо омодагии ҳамаҷониба дар асоси дастуру ҳидоятҳои роҳбарияти ҳизб фаъолияти худро ҷиҳати татбиқи самараноки барномаҳои қабулгардида ва амалӣ намудани ғояҳои созандаи ҳизб дар ҷомеа равона созанд. Ҳамзамон, фаъолияти таблиғотию ташвиқотии худро дар арафаи таҷлили ҷашни 30-солагии таъсисёбии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон вобаста ба дастовардҳои мамлакат дар даврони соҳибистиқлолӣ вусъат бахшида, баҳри сазовор истиқбол намудани ҷашни 30-солагии ҲХДТ тадбирҳои судманд андешида, дар якҷоягӣ бо ташкилотҳои ибтидоии ҳизбӣ ва сохторҳои марбутаи мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, бо иштироки аъзои фаъол ва ҷонибдорони ҳизб маҷмуи чорабиниҳоро дар сатҳи баланди сиёсию ташкилӣ баргузор намоянд.

Воқеан, фаъолияти самарабахши Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бо назардошти таҳаввулот ва навсозии ҷомеа роҳандозӣ гардида, дар давоми сӣ сол тақвияту густариш ёфт. Дар ин марҳила ҲХДТ ҳамчун созмони боэътимоди сиёсии мардумӣ таҳти роҳбарии Раиси муаззами ҳизб муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз рўзҳои аввали таъсисёбӣ барои устувориву пойдории сулҳ ва ободии Ватан кўшиш ба харҷ дода, ҳадафи асосиаш низ ваҳдату ягонагӣ, таъмини ояндаи неки кишвар аст.

Имрўз аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистонро ғояи умумӣ ва вазифаҳои бузурге, ки ҳалли онҳо танҳо ба манфиати ҷомеа аст, муттаҳид менамоянд.

Ҳимояи манфиатҳои миллӣ ва тарғиби дастовардҳои Тоҷикистон дар замони соҳибистиқлолӣ ба бахши муҳимми фаъолияти ҳизбӣ табдил ёфтааст. Бояд таъкид намоем, ки Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун неруи созанда ва қувваи бузурги сиёсӣ рисолати худро дар рушди пайвастаи ҷомеа, татбиқи ормонҳо ва арзишҳои миллӣ, бунёди низоми демократӣ ва расидан ба зиндагии шоиста ва ҳаёти арзанда мебинад.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар фазои соҳибистиқлолии Тоҷикистони азиз бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба хиради олии сиёсӣ, сифатҳои ҳамидаи ахлоқӣ ва маънавиёт такя намуда, донишу маҳорати аъзои худро ба амалӣ гардонидани ғояҳои сиёсӣ ва ҳадафҳои барномавӣ сафарбар намуда, барои таҳкими истиқлолияти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат қадамҳои устувор мегузорад.

Абдурозиқ АБУНАСРЗОДА,узви Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон,докторанти Ph.D-и кафедраи матбуоти факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

МАЪРИФАТИ ҲУҚУҚӢ – МАФҲУМИ МЕҲВАРИИ ДАВЛАТИ ҲУҚУҚБУНЁД

0

(Андешаҳо доир ба раванди татбиқи нақшаи чорабиниҳои “Соли маърифати ҳуқуқӣ”)

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ташаббусу иқдомоти беназири худ барои боз ҳам беҳтар гардидани сатҳу сифати рӯзгору маънавиёти аҳолии мамлакат мусоидат менамоянд, ки воқеан ҳам, шоистаи таъкиду тавсифанд. Яке аз чунин иқдомоти ҷолиб, ки дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олии мамлакат садо дод, ба муносибати таҷлили 30-юмин солгарди қабули Конститутсияи Тоҷикистони соҳибистиқлол эълон гардидани соли 2024 ҳамчун “Соли маърифати ҳуқуқӣ” буд, ки воқеан ҳам, иқдоми наҷиб аст, зеро мо давоми соли равон шоҳиди баргузории чандин чорабиниҳои судманд ва хонандаи матолиби зиёде будем, ки ҳамаи онҳо далели зарурӣ ва барои аҳолии мамлакат судманд будани ин иқдомро баёнгар буданд.

Ба гунаи мисол, кормандони мақомоти гуногуни ҳуқуқӣ, бо шумули идораҳои сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ, нотариусҳои давлатӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ҳангоми дидору мулоқотҳояшон бо сокинони ҷамоату шаҳраку маҳаллаҳо аз таассуроти хеш гуфтанд, ки воқеан ҳам, барои боло рафтани сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ зарурат ҳаст, чун вақте бо мардум суҳбат мешаванд ва онҳо аз моҳияти масъалаҳои ҳуқуқӣ огоҳ мешаванд, ҳатман дар зеҳнашон суолҳое ба вуҷуд меояд ва пурсон шуда, аз мутахассисон посухҳои қонеъкунанда мегиранд ва минбаъд ҳам кӯшиш барои фаҳмидани масъалаҳои гуногуни ҳуқуқӣ дар тафаккури онҳо боқӣ мемонад, ки ин ҳама ба шарофати иқдоми наҷиби Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва амалишавии нақшаи чорабиниҳо ба муносибати “Соли маърифати ҳуқуқӣ” мебошад, ки аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳия гардидааст.

Воқеан ҳам, маърифати ҳуқуқӣ яке аз мафҳумҳои меҳварии давлати ҳуқуқбунёд аст, ки ин маъниро Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид намудаанд. Аз ҷумла, ҳанӯз дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии мамлакат “Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ” дар моҳи апрели соли 2008 иброз намуда буданд, ки “рушди давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ ба сатҳи дониш ва маърифати ҳуқуқии аҳолӣ вобастагии зиёд дорад”.

26 декабри соли 2018 дар Паёми навбатии худ ба Маҷлиси Олӣ Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид карданд, ки “баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ омили асосии эъмори давлати ҳуқуқбунёд, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва таъмин намудани волоияти қонун мебошад. Таъмин намудани тартиботи ҳуқуқӣ, амнияти давлат, суботу оромии ҷомеа, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин, мубориза бо ҷинояткорӣ вазифаи бевоситаи хизматӣ ва қарзи виҷдонии ҳар як корманди мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба ҳисоб меравад”.

Ҳангоми эълони иқдоми наҷиби хеш вобаста ба эълони “Соли маърифати ҳуқуқӣ”, ки дар ҷараёни ироаи Паём ба Маҷлиси Олӣ 28 декабри соли 2023 сурат гирифт, Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз намуданд, ки “дар раванди бунёди ҷомеаи пешрафта ва адолатпарвар масъалаи ташаккули маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон нақши калидӣ дорад. Масъалаи дигари муҳим, ки дар низоми ҳуқуқии кишвар нақши калидӣ дорад, таъмини волоияти қонун буда, он меҳвари фаъолияти мақомоти ҳокимияти судӣ ва ҳифзи ҳуқуқ ба ҳисоб меравад. Таъмин намудани дастрасӣ ба адолати судӣ ва иттилоот оид ба фаъолияти судҳо, муҳокимаи ошкоро ва одилонаи судӣ ба таҳкими қонуният, пешгирӣ кардани содиршавии ҷиноят, эҳтиром ба қонун ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд мусоидат менамояд”.

Дар мулоқоти худ бо фаъолон, намояндагони ҷомеа ва ходимони дини мамлакат дар санаи 9 марти соли равон Сарвари Давлат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бори дигар доир ба ҳадафҳои “Соли маърифати ҳуқуқӣ” изҳори назар карда, аз ҷумла, иброз доштанд, ки “мақсад аз қабули қарор дар бораи соли 2024 «Соли маърифати ҳуқуқӣ» эълон гардидан ин баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, тарғиби арзишҳои демократӣ, мустаҳкам намудани ҳимояи ҳуқуқи инсон мебошад. Тарбияи шаҳрвандон дар рӯҳияи эҳтиром нисбат ба қонун ва таъмин намудани волоияти он, ба роҳ мондани усули ҳамкории самараноки давлат ва ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ дар самти маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон аз ҷумлаи ҳадафҳои аслии «Соли маърифати ҳуқуқӣ» мебошад”.

Аз ин андешаҳои судманди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вобаста ба моҳияти маърифати ҳуқуқӣ ва зарурати он ёд овардани мо ба он хотир аст, ки суханони Пешвои муаззами миллат роҳнамои ҳар яки мо дар ҳама самту соҳаҳо мебошанд. Дар ҳақиқат ҳам, маърифати ҳуқуқӣ мафҳуми меҳварӣ барои давлати ҳуқуқбунёд аст. Аз нигоҳи мутахассисони соҳаи ҳуқуқ, зери мафҳуми маърифати ҳуқуқӣ доштани донишҳои ҳуқуқӣ ва фарҳанги ҳуқуқї фаҳмида мешавад. Сатҳи маърифати ҳуқуқӣ дараҷаи азхудкунии ҳуқуқ аз ҷониби субъектони муносибатҳои ҳуқуқӣ мебошад, ки ба истифодаи ҳуқуқ, иҷрои уҳдадорӣ ва содир накардани ҳуқуқвайронкунӣ мусоидат менамояд.

Ба андешаи олимони соҳа, маърифати ҳуқуқӣ, асосан, дар се сатҳ зоҳир мешавад: маърифати ҳуқуқии муқаррарӣ (оммавӣ); маърифати ҳуқуқии касбӣ; маърифати ҳуқуқии назариявӣ (доктриналӣ).

Маърифати ҳуқуқии муқаррарӣ ё оммавӣ маърифати ҳуқуқии ҳамаи субъектҳои иҷтимоӣ мебошад, ки фаъолияти касбии онҳо ҳадафи бевоситаи тағйир додани нишондодҳои муайяни низоми ҳуқуқии ҷомеаро надорад, балки ба ноил шудан ба манфиатҳои дигари иҷтимоӣ ба монанди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва шахсӣ нигаронида шудааст.

Маърифати ҳуқуқии касбӣ – маърифати ҳуқуқии субъектҳои махсуси иҷтимоӣ мебошад, ки фаъолияти онҳо ҳадафи татбиқ, эҷод, таъмини меъёрҳои ҳуқуқӣ дар асоси дониши илмии низоми ҳуқуқии ҷамъиятӣ аст.

Маърифати ҳуқуқии назариявӣ дониши илмиро дар маҷмуъ дар бораи моҳият, таъинот, таъсири мутақобилаи падидаҳои ҳуқуқӣ, тамоми механизми танзими ҳуқуқӣ ифода мекунад.

Аз ин бармеояд, ки самти муҳимми фаъолияти давлат дар доираи рушди ҷомеаи муосир тарбияи шаҳрванди қонунро риоякунанда, ба қонун эҳтиромгузоранда ва омода ба иштироки фаъолона дар ҳифзи тартиботи ҳуқуқӣ мебошад, ки бо роҳи баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ба сомон расонида мешавад.

Аз ин рӯ, аз ҳар як шаҳрванд бо назардошти соҳиби маърифати ҳуқуқӣ будани ӯ тақозо мешавад, дарк намояд, ки ҳуқуқ дар муносибатҳои ҷамъиятӣ арзиш аст, ў ќонунҳоро бояд донад, маъно ва мақсади онҳоро фаҳмад, доираи амали онҳоро муайян кунад, дониши ҳуқуқии гирифтаашро дар амал татбиқ карда тавонад, қонунро барои ҳифзи ҳуқуқ, озодиҳо ва манфиатҳои қонунии худ истифода барад, дар вазъияти мураккаби ҳуқуқӣ рафтори дурусти ҳуқуқиро ба сомон расонад ва зиёдаравӣ накунад. Ҳамин аст, ки мутахассисон ҳам таъкид менамоянд, маърифати баланди ҳуқуқии аҳолӣ барои пешрафти давлат нақши бениҳоят калон дорад.

Дар ҳақиқат ҳам, амалишавии нақшаи чорабиниҳои “Соли маърифати ҳуқуқӣ”, ки бо Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон 18 марти соли 2024, №АП-533 тасдиқ шудааст, гувоҳи он аст, ки сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолии мамлакат боло рафта, сокинони кишвар ба ҳуқуқу озодӣ ва уҳдадориҳои қонунии худ муносибати ҷиддиро ба роҳ мондаанд.

Рамзи “Соли маърифати ҳуқуқӣ” фарогири моҳияти амиқе аст: он намуди доирашакл дошта, гирдогирди рамзро хати доирашакли сабз фаро гирифтааст, ки нишонаи сарсабзию шукуфоӣ, сарбаландиву хуррамӣ ва абадият мебошад ва дар гирди қисми болои рамз бо забони тоҷикӣ «Соли маърифати ҳуқуқӣ», ки ифодагари моҳияти рамз мебошад, навишта шуда, дар қисми поёни он рамзи шараф – шохи баргдори дарахти лавр бо тасмаи серахаи печида, ки ифодакунандаи рангҳои Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ҷой гирифтааст.

Дар маркази доира ҷузъиёти асосии рамз – китоби кушода, офтоби оламоро ва тоҷдасти шоҳӣ ҷой дода шудааст. Китоби кушода таҷассумкунандаи манбаи дониш, Конститутсия ва қонун, таълиму тарбия ва хирад, офтоби оламоро – рамзи нур, гармӣ, шифо, саховатмандӣ ва тоҷдасти шоҳӣ бо тасвири нимдавраи офтобӣ ва ҳафт ситора ҳамчун рамзи ваҳдати миллӣ, иқтидори давлат ва роҳнамою равшанидиҳанда мебошад, далели он аст, ки ҳадафҳои “Соли маърифати ҳуқуқӣ” танҳо барои як давраи муайян нестанд, балки дурнамои рушди давлати демократию ҳуқуқбунёди моро дар бар гирифта, барои расидан ба ормонҳои давлати миллии мо ва таъмини рӯзгори босаодати сокинони кишвари азизи мо мусоидат мекунанд.

Сангин ГУЛЗОД,Хушдил РАҲИМҶОН,устодони кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети журналистикаи ДМТ

(Бознашр аз нашрияи “Ҷавонони Тоҷикистон”, №44 (9886), 31 октябри соли 2024)

УСТОД ЛОҲУТӢ ВА ТОҶИКИСТОН

0

Устод Абулқосим Аҳмадзода Лоҳутӣ 4 декабри соли 1887 дар шаҳри Кирмоншоҳи Эрон зода шудааст. Ӯ дар ғарби Эрон дар хонаводаи мӯзадӯз ба дунё омадааст.

Устод Абулқосим Лоҳутӣ дар баробари Устод Айнӣ аз асосгузорони назми муосири тоҷик мебошанд. Устод аввалин бор соли 1925 ба Тоҷикистон омада буданд, аммо ном ва ашъорашон («Калимаи шаҳодати ранҷбарӣ», «Инқилоби Сурх» ва қасидаи «Кремл») пештар ба Тоҷикистон роҳ ёфта буд. Муддате дар вазифаҳои мудири шуъбаи ташвиқу тарѓиби Кумитаи ҳизбии вилоятӣ, муовини Комиссари халқии маориф фаъолият карда, ба ҳайси аввалин директор дар таъсиси Нашриёти давлатии Тоҷикистон саҳми арзанда гузоштаанд. Овардани аввалин дастгоҳи чоп ба ҷумҳурӣ ба Устод Лоҳутӣ тааллуқ мегирад. Яъне Устод Лоҳутӣ дар бунёди ҳаёти нави кишвар дар он рӯзгор нақши муассире доштанд.

Устод Абулқосим Лоҳутӣ Кумитаи муассисони Иттифоқи нависандагони Тоҷикистонро дар соли 1933 роҳбарӣ карда, чанде раиси фахрии он низ буданд. Ба ин хотир дар Анҷумани якуми умумиттифоқии нависандагони шӯравӣ (1934) маърӯзаи асосиро дар бораи адабиёти нави тоҷик ба Устод Лоҳутӣ бовар карданд. Ба намояндагӣ аз адабиёти тоҷик дар ҳамин анҷуман Котиби масъули Иттифоқи нависандагони СССР интихоб шудани Устод Лоҳутӣ гувоҳи обрӯву эътибори эшон мебошад. Устод Лоҳутӣ дар ин вазифа масъулиятшиносии баланд нишон дода, дар сатҳи умумииттифоқ шинохта гардид ва ҳамчун фарзанди содиқи замон дар пиёда сохтани аҳдофи сиёсиву фарҳангии Шӯравӣ нақши муассире гузошт. Ҳамин буд, ки соли 1935 ба ҳайати аҳли адабу фарҳанги шӯравӣ дар Конгресси байналмилалии ҳимояи маданият (дар Париж) роҳбарӣ кард. Аз номи ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ дар ин Конгресс суханронӣ кардан, бовариву эътимоди роҳбарияти олии мамлакат ба Устод Лоҳутӣ мебошад.

Устод Айнӣ дар шахси Абулқосим Лоҳутӣ бузургтарин шоир ва дӯсти ҳамақидаи худро медид, эҳтиромашро ба ҷо меовард. Абулқосим Лоҳутӣ тавонист, ки Устод Айниро аз чанголи маргу дастгоҳи ҷазодиҳии солҳои 1937-1938 тавасути муроҷиат ба роҳбари Давлати Шӯравӣ Сталин наҷот диҳад. Дар он рӯзгор барои наҷоти як ҳамқалам на ҳар кас ҷасорати ба Сталин муроҷиат карданро дошт. Бо ин кораш Устод Абулқосим Лоҳутӣ барои миллати мо Аллома Айниро ҳифз кард ва хидмати мондагореро анҷом дод. Мо – имрӯзиён танҳо барои ҳамин амалаш аз рӯҳи Устод Лоҳутӣ як умр худро қарздор бояд ҳисобем.

Ашъори Устод Лоҳутӣ аз ҷиҳати шаклу мазмун нав буда, аз лиҳози ҳунар арзиши баланд доранд. Дар жанрҳои суннатии достон, манзума, ѓазал ва дубайтӣ Устод Лоҳутӣ беҳтарин анъанаҳои адабиёти классикиамонро идома доданд ва таъсири мактаби эшон дар ашъори шоирони муосир то ҳол идома дорад. Эҷодиёти Устод Лоҳутӣ мавзӯъҳои гуногун – ҳам сиёсиву иҷтимоӣ, ҳам дӯстиву рафоқат, ҳам муҳаббат ба ватану ҳам ишқи инсониро фаро гирифтааст. Муҳаққиқон то ҳол аз паҳлуҳои гуногун ҳунар, жанр, шакл, мавзӯи ашъори Устодро таҳқиқу таҳлил мекунанд. Филми мустанади Давлат Худоназаров «Устод» аз рӯзгори пуртазоди Устод Лоҳутӣ ҳикоят мекунад.

Устод Лоҳутӣ дар баробари шеъру шоирӣ дар тарҷумаи осори адибони дигар халқҳо ба забони тоҷикӣ низ саҳм гузоштааст. Тарҷумаи асарҳои саҳнавии В. Шекспир («Отелло», «Ромео ва Ҷулйетта», «Шоҳ Лир»), А.С. Грибоедов («Дод аз дасти ақл»), асарҳои А. С. Пушкин, намунаҳои осори Т. Г. Шевченко, М. Горкий, В. Маяковский ва дигарон ба қалами Устод Лоҳутӣ тааллуқ доранд. Осори Устод Лоҳутӣ низ ба забони халқҳои дигар тарҷума ва чоп шудааст.

Аввалин ва бузургтарин театри Тоҷикистон, Ҷоизаи Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон номи Абулқосим Лоҳутиро доранд. Дар ҳеч кишваре шӯҳрати Устод Лоҳутӣ ба ҳадди шӯҳраташ дар Тоҷикистон нест, муҳаббаташ ба хонанда мисли муҳаббаташ ба хонандаи тоҷик нест. Яъне ба маънои ҳақиқиаш Устод Лоҳутӣ шоири тоҷику Ватанаш Тоҷикистон аст. Баъди 60-соли марги ҷисмонии Устод Лоҳутӣ осораш ҳанӯз дар Тоҷикистони соҳибистиқлол чопу маҳбубияташ бештар мешавад.

Сангин Гулов, номзади илмҳои филологӣ

ҲАМОИШ БАХШИДА БА 30-ЮМИН СОЛГАРДИ ҲХДТ

0

Дирӯз дар ДМТ ҳамоиши сиёсӣ-фарҳангӣ таҳти унвони “Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон – амалисози ормонҳои миллӣ” бахшида ба 30-юмин солгарди ҲХДТ баргузор гардид. Ҳамоишро бо сухани ифтитоҳӣ ректори донишгоҳ, профессор Насриддинзода Эмомалӣ оғоз бахшида, кулли ҳозиринро ба таҷлили солгарди ин ҳизби созанда табрик намуд.

Чорабинии мазкур бо ҳама уфуқҳои худ дар роҳи ватандӯстиву хештаншиносӣ ва донистани қадру заҳматҳои Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои шогирдон ва устодони таҳрикбахш ба ҳисоб меравад.

Дар ҳошияи ҳамоиши мазкур ба як гурӯҳ кормандону омӯзгорони Донишгоҳ Ифтихорнома ва Сипосномаи КИ ҲХДТ супурда шуд.

Чанд сатрҳо барчида аз ҳамоиш:

НАСРИДДИНЗОДА ЭМОМАЛӢ ректори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон:

Таърихи навини соҳибистиқлолии кишвар бо фаъолияти ин ҳизби созанда сахт тавъам аст.

Сарварии ҳизбро фарзанди содиқи ватан – Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба дӯш доранд ва ин ҳизб кафили зиндагии осудаву босуботи мост.

Дар ҳама марҳилаҳои инкишофу таҳаввул ҲХДТ тавонистааст, ки ормонҳои миллиро бароварда гардонад.

Пояҳои давлати ҳуқуқбунёду демократии моро сиёсати ин ҳизб таҳким бахшидааст ва мебахшад.

Принсипҳои демократиро дар пешрафти давлати мо маҳз, ҲХДТ се даҳсола боз ба вуҷуд овардааст.

Сиёсати дурусти ин ҳизб бо роҳнамоии Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон буд, ки давлати мо қонунмеҳвар гардид.

САДРИДДИН ШИРИНБЕКЗОДА, мудири шӯъбаи таблиғот ва ташвиқоти Кумитаи иҷроияи ҲХДТ:

ҲХДТ дар амалӣ гардонидани сиёсати сулҳпарваронаи Пешвои муаззами миллат нақши беназир дорад.

Ин ҳизб дар замоне рӯи кор омадааст, ки кишвар дар домани бӯҳронҳо қарор дошт ва тавонист, ки роҳи саодату некбахтии ҳаёти ҷомеаро равшан гардонид.

Ин ҳизб бо рӯҳияи демократӣ дар татбиқи сиёсати созандаи Пешвои муаззами миллат нақши сазовор дорад.

Сулҳ, ваҳдат ва ягонагӣ аз он арзишҳову дастовардҳои бузургест, ки дар меҳвари сиёсати ин ҳизб қарор дорад.

МИРЗОЗОДА ИБРОҲИМ ХОЛМУРОД,

Раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Душанбе:

Таъсис ёфтани ин ҳизб дар аввалин рӯзҳо қадамҳои кишвари ҷавони моро дар роҳи демократӣ маълуму мушаххас намудааст.

ҲХДТ давлатмеҳвар аст ва дар фаъолияти он ормонҳои амалигардидаи халқи ҷафодидаи тоҷик таҷассум меёбад.

Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҳама аз худ гузаштанҳо ин ҳизбро ба омили ваҳдатсоз табдил доданд.

ҲХДТ бо рӯҳияи озоду демократӣ дар пешрафту тараққиёти ватани азизамон нақши босазои худро собит карда тавонист.

ХУҶАМУРОД САФАРАЛИЗОДА, декани факултети фалсафа:

Дар олами сиёсат ҳизбу созмонҳое ҳастанд, ки таҳмилӣ вориди кишвару давлатҳо мешаванд ва ҳадафҳои муғризона доранд. Хушбахтона ҲХДТ ҳизби халқист, ки бо иродаи халқ дар Ватани маҳбубамон таъсис ёфтааст ва мавҷудияти он барои пешрафту такомули давлатдории навини мо мусоидат кардааст.

Вақте дар доираи қиёсҳо менигарем, дар фазои сиёсии давлатдории мо баробари ҲХДТ ҳизби созандаи дигареро ном бурда наметавонем.

Аз саҳифаҳои васоити ахбор ва шабакаҳои маълум аст, ки ин ҳизб чӣ қадар созандагӣ ва иттифоқи ваҳдати миллиро шакл бахшидааст.

Барои ҳамагон ҲХДТ он ҳизбе эътироф гардидааст, ки бо сарварии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон кафили сулҳу субботи ватан аст.

РУСТАМ НАБОТӢ, н.и.ф., устоди факултаи филология:

Куруши Кабир, Анӯшервони одил ва Исмоили Сомонӣ шахсиятҳое буданд, ки ормонҳои миллиро пуштибонӣ мекарданд. Хушбахтона баъд аз 1000 сол Эмомалӣ Раҳмон давомдиҳандаи кори онҳо гардида тавонистанд.

Эмомалӣ Раҳмон ҳадяи таърих аст, ки халқи тоҷик бо шарофати сиёсати инсондӯстонаи ӯ ба рӯзҳои неку пурсаодат расидааст.

Эмомалӣ Раҳмон ҳастии худро барои халқ бахшидааст ва ин аст, ки ҳамеша муваффақияту комёбиҳоро соҳибанд.

Иродаи Эмомалӣ Раҳмон иродаи халқ аст. Тавъам гардидани иродаҳо давлати моро наҷот бахшида тавонист.

_________________

Дар қисмати дуюми ҳамоиш аз ҷониби санъаткорон – Саидқул Билолов, Моҳрухсор Сафиева, Шӯҳрат Сайнаков ва дигар барномаи консертии ҷолиб пешкаши ҳозирин гардид, ки рӯҳияи баланди ватандӯстона доштанд.

Фишурда сурудаҳои онҳо ин байт аст:

Ватан моро чу модар дуст медорад.

Ба ҷону дил баробар дӯст медорад…

Декани факултети журналистика, профессор    Қутбиддинов А.Ҳ.

МУҚОВИМАТ БО КОРРУПСИЯ: ТАТБИҚИ СТРАТЕГИЯҲО (Дар партави “Соли маърифати ҳуқуқӣ”)

0

        Имрӯз дар донишгоҳи миллӣ бо ибтикори раёсати ДМТ ва садорати факултети ҳуқуқшиносӣ  конференсияи ҷумҳуриявии илмӣ-назариявӣ дар мавзуи «Муқовимат бо коррупсия: мушкилот ва дурнамо» баргузор гардид.

       Конфронсро бу сухани ифтитоҳӣ ректори донишгоҳ профессор Эмомалӣ Насриддинзода оғоз бахшида, татбиқи амалии барномаву стратегияҳоро дар ин самт яке аз омилҳои муваффақияту пешрафти давлати демократии мо номиданд.

________________

 ЧАНД ҶУЗЪИЁТИ ФИШУРДА АЗ

ҚИСМАТИ ПЛЕНАРИИ КОНФЕРЕНСИЯ :

НАСРИДДИНЗОДА ЭМОМАЛӢ САЙФИДДИН – ректори ДМТ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор:

          – Аз аввалин рӯзҳои ба кор шурӯъ кардани Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои коррупсия дар меҳвари сиёсати пешгирифтаи он қарор дорад.

           – Дар ин роҳ таъсиси Агентии назорати молиявӣ ва муқовимат бо коррупсия қадами ҷиддӣ аз ҷониби ҲҶТ дар соли 2007 буд.

           – Конфронси мо дар ҳошияи Рӯзи мубориза бо Коррупсия сурат мегирад, ки бесабаб нест.

            – Тарғиб кардани масъалаҳои зиддикоррупсионӣ дар ҳар як идораву муассиса муҳим аст.

             – Мо омӯзгорон вазифадор ҳастем, ки аз лиҳози маънавиёти ҳуқуқӣ маърифати ҷомеаро доир ба ин масъала баланд бардорем.

САФАРЗОДА АНВАР – сардори Раёсати маориф, фарҳанг ва иттилоотии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон:

            – Муқовимат бо коррупсия масъалаи муаммобарангез барои тамоми ҷомеаи ҷаҳонист.

            – Ҳар як давлат бо таври худ бо ин зуҳурот мубориза мебарад.

            – Тоҷикистон ҳама санадҳои меъёриву ҳуқуқии байналмиллалиро дар самти мубориза бо коррупсия эътироф менамояд.

            – Тоҷикистон ин масъаларо ҳамчун падидаи номатлуб эътироф кардааст ва бо он мубориза мебарад. 

            – Ба куллӣ решакан кардани ин зуҳурот вазифаи тамоми аҳли ҷомеа мебошад.

РАСУЛӢ БАРОТАЛӢ – муовини якуми Директори Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон:

          – Миннатдории худро ба раёсати донишгоҳ барои баргузории чунин ҳамоиши муҳим мерасонем.

          – Давлате дар ҷаҳон вуҷуд надорад, ки аз таъсири ин зуҳурот эмин бошад.

          – Пешгирӣ кардани ин амалҳои номатлуб роҳи муҳими мубориза аст.

           – 9 роҳ муайян шудааст ва таълиму тарбияву мафкурасозии зидди коррупсия аз беҳтарин роҳҳои мубориза мебошад.

           – Решакан кардани коррупсия як омили пешрафти иҷтимоиву иқтисодӣ дар ҳар як давлат мебошад.

            – Гузаронидани Мониторинги зиддикоррупсионӣ як усули возеҳи мубориза алайҳи ин падида ба шумор меравад.

             – Татбиқи санадҳои меъёриву ҳуқуқӣ дар ин раванд, баъзе усулҳои муқовиматро мушаххас менамояд.

             – Падидаи манфур, беморӣ ва номатлуб ном гирифтани он шинохти умумии масъала мебошад, ки дар худ ҳақиқатеро ҳам нигоҳ медорад.

              – Агар сарчашмаи пайдо шудани ин зуҳурот маълуму мушаххас нагардад, мубориза ва роҳҳои дигари муқовимат душвор мешаванд.

ШАРИПОВ  ТАҚДИРШОҲ – доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ,  профессори кафедраи ҳуқуқи ҷиноятӣ ва муқовимат бо коррупсияи факултети ҳуқуқшиносии ДМТ.

         Мавзуъ: “Муқовимат бо коррупсия: мушкилот ва мулоҳиза:

– Мавзӯъ ва мафҳуми Коррупсия дар охири асри гузашта”.

           – “Корупсия зуҳуроти номатлубест, ки эътимоди мардумро ба давлат коста гардонида, обрӯву эътибори онро коҳиш медиҳад” гуфтани Роҳбари давлат муҳимтар тафсири ин мафҳум аст.

          – Коррупсия мисоли зангори оҳан аст, ки бо гузашти вақт таъсири манфии худро ба давлат мерасонад.

           – Муқовимат бо корупсия беҳтар аз таъқиб ва дигар усулҳо мебошад.

            – Коррупсия дар ҷомеа барои рушди ҷинояткории муташаккил ва иқтисоди сояафкан шароити мусоиди фароҳам меорад

            – Коррупсия фазои маънавию ахлоқии ҷомеаро коста мегардонад.

            – Тоҷикистон ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи башарӣ ба Конвенсияи СММ зидди коррупсия имзо гузоштааст.

ТУРСУНЗОДА ШОДКОМ ХУДОЙМУРОД – Сардори шуъбаи муқовимат ба коррупсияи раёсати Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Душанбе, подполковники адлия.

Мавзуъ: “Шарҳу тавзеҳи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон

«Дар бораи муқовимат ба коррупсия»”

      – Бисёр хуб аст, ки дар конфронси имрӯза муҳимтарин рукнҳо ва ҷузъҳои ин падидаи номатлуб баррасӣ мегардад.

       – Рӯзи 9-декабр Рӯзи умумиҷаҳонии мубориза алайҳи коррупсия мебошад ва дар ҳошияи он сурат гирифтани ин ҳамоиш иқдоми хуб аст.

      – Иродаи олии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст, ки дар ин самт қонунҳои  махсус қабул гардидаанд.

      – Дар 7 боб ва 36 моддаи ин Қонун ҳама уфуқҳои ҳуқуқӣ мушаххас мебошанд.

      – Коррупсия кирдори шахси масъули  тамаъҷӯӣ аст, ки бо роҳи ғайриқонунӣ соҳиби манфиат мешавад.

        – Муқовимат бо корупсия пешгирӣ кардан ва ошкор кардани ҷиноят мебошад.

       – Шахси дар иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор, ки берун аз ӯҳдадориҳо амал менамояд, субъекти содиркунандаи ҷиноят ба шумор меравад.

       – Вазифаи давлатиро ба манбаи манфиати шахсӣ табдил додан омили коррупсионӣ мебошад.

       – Манфиати шахсӣ ва баъзе бархӯрдҳои дигари манфиатҳо манфиати давлатиро зери суол мебаранд.

       – Таълиму тарбия ва ташвиқу тарғиби дар руҳияи зиддифасод яке аз усулҳои муҳиму натиҷабахш мебошад.

БОБОЗОДА ҶАМРОД – н.и.ҳ., дотсент, мудири кафедраи ҳуқуқи иқтисодӣ, молиявӣ ва зиддикоррупсионии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон.

Мавзуъ: Истифодаи чораҳои муассир дар самти муқовимат ба коррупсия

         – Коррупсия омилҳои номатлуби зиёдро барои ҷома ба вуҷуд меоварад.

         – Аз байн бурдани омили инсонӣ дар ҳалли масъалаҳо як ҷузъи аслӣ дар шаклгирии коррупсия мебошад.

         – Ҷустуҷӯ барои  роҳҳои раҳоӣ ёфтан аз ҷавобгарӣ як омили сар задани амалҳои коррупсионӣ мебошад.

         – Касбияти кормандони соҳа дар ҳалли масъалаҳо хеле мусоидат карда метавонад.

         – Дар шакли онлайн ба роҳ гузоштани муроҷиати шаҳрвандон як омили камтар гардонидани амалҳои коррупсионӣ мебошад.

           – Шакли пардохти ғайринақдӣ як воситаи кам кардани зуҳуроти коррупсионӣ ба ҳисоб меравад.

           – Ба таъсири равонӣ метавон дар ҷомеа шиддати коррупсияро кам кард.

       – Воситаҳои итттилоотӣ ва таълимӣ дар ин самт ногузир таъсири амиқ мерасонад.

         – Инъикоси ҳолатҳои коррупсионӣ дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои ахбор шиддати равандро кам менамояд.

         Аз натиҷаи конфронс Қатънома қабул  гардид, ки онро ректори донишгоҳ профессор Эмомалӣ Насриддинзода барои ҳозирин кӯтоҳ шарҳ доданд.

Он дар чунин қолабу мазмун аст:

Тавсияҳои ҳамоиши илмӣ-назариявӣ дар мавзуи «Муқовимат бо коррупсия: мушкилот ва дурнамо». 2 декабри  соли 2024

1. Эълон шудани соли 2024 ҳамчун “Соли маърифати ҳуқуқӣ” аз ҷониби Пешвои муаззами миллат тақозо менамояд, ки аз ҷониби сохторҳои дахлдори Раёсати донишгоҳ масъалаи вусъат додани корҳои фаҳмондадиҳӣ ва тарғиботиву ташвиқотӣ ҷиҳати боло бурдани донишҳои ҳуқуқӣ ва фарҳанги зиддикоррупсионии устодону кормандон ва донишҷуёни  донишгоҳ ба таври мунтазам  вусъат дода шуда онҳо дар рӯҳияи муносибати оштинопазир ба кирдорҳои коррупсионӣ тарбия карда шаванд.

2. Садорати факултетҳо ва дигар  сохторҳои таркибии донишгоҳ вазифадор карда шаванд, ки дар давоми як ҳафта чорабиниҳои омӯзиширо ҷиҳати шарҳу тавзеҳи нуктаҳои асосии санадҳои меъёрии ҳуқуқии танзимкунандаи соҳа, аз ҷумла, «Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид зидди коррупсия» аз соли 2003,  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» аз  7 августи соли 2020, «Стратегияи давлатии муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030» ва Нақшаи чорабиниҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба амалисозии «Стратегияи давлатии муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030»-ро бо ҷалби васеи ҷомеаи меҳнатии устодон, кормандон ва донишҷуён ба роҳ монда, аз натиҷаи он ба Раёсати Донишгоҳ гузориши хаттӣ манзур намоянд.

3. Дар раванди бунёди давлати демокративу ҳуқуқбунёд, ҷомеаи пешрафта ва адолатпарвар масъалаи ташаккули маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон нақши калидӣ дорад. Аз ин рӯ, ҳайати профессорону омӯзгорони Донишгоҳ  вазифадор карда мешаванд, ки ҷиҳати баланд бардоштани маърифати зиддикорупсионии шаҳрвандон дар шабакаҳои телевизионӣ ва радиоӣ бо маърӯзаҳо баромад намуда, ҳамзамон, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва матбуоти даврӣ мақолаҳои илмию оммавӣ чоп намоянд.

4. Сохторҳои дахлдори Донишгоҳ вазифадор карда мешаванд, ки ҳамкориҳои мутақобилан судманди дуҷонибаро бо Агентии назорати давлати молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Тоҷикистон ба роҳ монда, ҷиҳати мунтазам ташкил ва ба роҳ мондани вохӯриҳои судманд  бо ҷалби кормандони Агентӣ дар факултетҳои Донишгоҳ чораҳои дахлдор андешанд.

Конфронс бо ҷанбаҳои гуногуни худ аз паҳлуҳои омӯзандаи зиёд иборат буда, дар баланд гардидани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон мусоидат карда метавонад.

_____________

Дар анҷом ба ғолибони озмун бахшида ба “Соли маърифати ҳуқуқӣ”, ки аз ҷониби раёсати донишгоҳ роҳандозӣ гардида буд,  мукофоту ҷоизаҳо супорида шуданд.

                  Декани факултети журналистика, профессор    Қутбиддинов А.Ҳ.

НАВРАСОНИ МУЪТОДИ ИНТЕРНЕТРО МУОЛИҶА МЕБОЯД!

0

 Агар имруз ба ин мушкилот таваҷҷуҳ нашавад, пагоҳ дер мешавад

Дар автобуси шаҳрӣ ҷавонзане барои он ки духтарчаи тақрибан яксолааш ором шавад, телефони дастиашро ба ӯ дод. Кӯдак боз бештар ғаш карда, мехост, ки модар барояш мултфилм монад. Пӯшида нест, ки имрӯз аксари волидони ҷавон барои он ки кӯдаконашон ғам надиҳанд, худ ба дасти онҳо телефону планшет медиҳанд. Ҳамин тавр ба телефони мобилӣ ва ба интернет одат кардани кӯдакон шурӯъ мешавад. Вақте дар ин мавзуъ суҳбат мекардем, як ҳамкорамон гуфт, ки наберааи дусолааш агар барояш то аз телефон мултфилм намонем, ғизо намехӯрад. Яъне, аз хурдсолӣ кӯдакон ба телефону планшет одат мекунанд ва чун камтар калонтар шуданд, аз интернет тафреҳ меҷӯянд. Борҳо шоҳиди он шудаам, ки кӯдакони ҳатто аз 7-сола хурд, дар зинапояҳои даромадгоҳи биноҳои бисёрошёна нишаста, ба мавҷи интернети ҳамсояҳо дастрасӣ меҷӯянд ва муваффақ шуда, аз ютубу инстаграм ва дигар шабакаҳои иҷтимоӣ муҳтавои хандаовар ва аксаран таҳқировару зиёновар мебинанд, ки мафкураашонро хароб мекунад.  Ин амал сол ба сол афзоиш меёбад ва имрӯз кам наврасону ҷавонон ҳастанд, ки аз шабакаҳои иҷтимоӣ истифода накунанд. Мутаассифона, онҳое, ки ба интернет сар мезананд, аз он барои афзун кардани донишу маърифат истифода накарда, ба тамошои муҳтавои пастсифату камарзиш рӯ меоранд ва ин дар навбати худ онҳоро ба гирдоби олами маҷозӣ ғӯтавар карда, шахсро муътод месозад. Ҳанӯз 5 сол қабл шоҳиди чунин муътодшавии як журналист шуда будам. Бегоҳ бо ҳамсояамон шодравон Дӯстмурод Бобоев дар назди ҳавлии бинои истиқоматиамон суҳбат доштем, ки ин журналисти шогирдамон моро дида, барои салому ҳолпурсӣ омад.  Аз суҳбат маълум шуд, ки ноутбукашро дар ҷои кораш фаромӯш кардааст, ҳоло барои онро гирифтан пас мерафтааст.  Аз ӯ пурсидам, ки шаб чизе менависӣ?

– Не, – гуфт ӯ. – Ман бе фейсбукҷон наметавонам. Шабро дар олами маҷозӣ рӯз мекунам.

Маълум гардид, ки ӯ муътоди шабакаҳои иҷтимоӣ шудааст. Ҳоло аксари ҷавонон ба муътодии интернетӣ гирифтор шудаанд ва худро бе олами маҷозӣ тасаввур карда наметавонанд. Агар мушоҳида карда бошед, дигар наврасону ҷавононро беҳуда дар кӯча камтар мебинед ва ё бинед ҳам, савори автобусу роҳгардӣ низ баъзеашон чашм аз монитори смартфону айфон намебардоранд. Онҳоро олами маҷозӣ гӯшанишин кардааст. Аксари онҳо ғизои солим намехӯранд, то ки аз монитор канда нашаванд.

Ҳоло ин ҳолат дар аксари кишварҳои дунё тавсеа ёфта, фарогир шудааст. Ин амал аз нашъамандиву майзадагӣ ҳам хатаровар аст. Зеро на ҳама арақу нашъа истеъмол мекунанд. Вале муътодии интернетӣ ба ояндаи миллат, ба генофонди миллӣ хатари ҷиддӣ дорад.

Абдуқодир Талбаков, журналисти тоҷик 10 ноябри соли 2024 аз коҳишёбии сатҳи маърифати ҷавонон дар фейсбук изҳори нигаронӣ карда буд:

Даҳшат!!! Сатҳи маърифату фарҳангу фаросати ҷавонони миллатро фаҳмидан мехоҳед? Ба инстаграм сар бизанед.

Тибқи иттилои расмӣ ба моҳи июли соли 2024 аз 8,09 млрд. нафар аҳолии ҷаҳон, корбарони интернет 5 миллиарду 450 миллион нафар ва истифодабарандагони шабакаҳои иҷтимоӣ 5 миллиарду 170 миллион нафарро ташкил доданд.  Ҳоло беш аз 67% аҳолии ҷаҳон аз интернет истифода мекунанд. Ба ҳисоби миёна дар ҷаҳон муштариён дар як рӯз 6 соату 40 дақиқаро дар интернет сарф мекунанд.

Тибқи пешгӯиҳо, то охири соли 2024 шумораи корбарони интернет дар ҷаҳон ба 6 миллиарду 260 миллион нафар мерасад ва то соли 2029 теъдоди онҳо аз 7 миллиарду 32 миллион нафар мегузарад.

Дар Русия ба ҳисоби миёна як нафар рӯзе 8 соату 21 дакиқаро дар интернет сарф мекунад, ки ин баробари як рӯзи корӣ аст. Дар бораи чӣ қадар рӯзе масраф шудани вақти корбарони интернет дар Тоҷикистон маълумоте дастрас нест, вале шояд он аз корбарони Русия кам набошад.

Аз рӯи маълумоти Хадамоти алоқаи Тоҷикистон шумораи корбарони интернет дар нимсолаи аввали соли 2024 дар Тоҷикистон ба 4,18 млн. нафар барорбар будааст. Сатҳи фарогирии интернет дар Тоҷикистон дар оғози соли 2024 41,6 фоизи аҳолиро ташкил дод. Таҳлили Kepios нишон медиҳад, ки аз моҳи январи соли 2023 то январи соли 2024 корбарони интернет дар Тоҷикистон 117 ҳазор нафар (2,8 %) афзоиш ёфтаанд.

 Дар моҳи январи соли 2024 дар Тоҷикистон 1 миллиону 600 ҳазор корбарони шабакаҳои иҷтимоӣ буданд, ки ин ба 15,6 дарсади шумораи аҳолӣ баробар аст.

Бояд гуфт, ки 69,8 фоизи аҳолии Тоҷикистон синни аз 35-сола поинанд. Аз ин ҷумла, 31,7 фоизи аҳолӣ ҳанӯз ба синни 12 нарасидаанд. Чунин тақсимшавии аҳолӣ ба сол аз сол афзоиш ёфтани корбарони интернет мусоидат мекунад. Зеро ҳоло аксари наврасону ҷавонон аз интернет истифода карда, муштарии шабакаҳои иҷтимоӣ мебошанд.

Ба иттилои Meta Facebook дар аввали соли 2024 дар Тоҷикистон 548,8 ҳазор корбар дошт, ки ин 7,8 фоизи аудиторияи “қобил” дар кишварро ташкил медиҳад. Корбарони Facebook аз моҳи январи соли 2023 то январи соли 2024 – 114 ҳазор (26,2 %) афзоиш ёфтааст.

Корбарони Instagram дар Тоҷикистон нисбат ба Facebook қариб 3 маротиба зиёд аст. Аз ҷумла, тибқи маълумоте, ки дар абзорҳои таблиғи Meta нашр шудаанд, Instagram дар аввали соли 2024 дар Тоҷикистон 1,60 миллион корбар дошт, ки ин 22,9 фоизи аудиторияи “қобил” дар ҷумҳуриро ташкил медиҳад. Корбарони Instagram дар Тоҷикистон аз моҳи январи соли 2023 то январи соли 2024 – 797 ҳазор (99,3 %) афзоиш ёфтааст.

Пажуҳиш нишон медиҳад, ки ба ҳисоби миёна дар ҷаҳон кӯдакони 8-12-сола дар як рӯз 4-6 соат ва наврасон то 9 соат вақти худро дар интернет мегузаронанд. Далелҳо ва таҳқиқоти охирин нишон медиҳанд, ки ин метавонад ба саломатии рӯҳӣ ва ҷисмонии онҳо таъсири манфӣ расонад.

Ба навиштаи сомонаи Радиои «Озодӣ» Раёсати корҳои дохилии шаҳри Душанбе дар охири моҳи октябри соли равон истифодаи бозиҳои “Counter Strike” ва “Grand Theft Auto”-ро барои кӯдакону наврасон манъ кард. Тибқи хулосаи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон дар ҳарду бозӣ саҳнаҳои зӯроварӣ, қатлу куштор ва ғоратгарӣ зиёд аст. Воқеан ҳам, тамошои чунин саҳнаҳо ба психикаи кӯдакон таъсири манфӣ мерасонад.

Аз ҷумла, тартиби хоб халалдор мешавад ва шахс хоби дуруст намеравад. Илова бар ин, нури кабуд, ки аз экранҳо мебарояд, метавонад ба истеҳсоли мелатонин, ҳормоне, ки хобро танзим мекунад, халал расонад.

Вақти тӯлонии тамошои экран метавонад ба хушкии оби чашмҳо, дарди сар ва заиф шудани биниш мусоидат намояд.

Беҳаракатӣ, ки аз тамошои экрани телевизиор ва монитори компютеру телефонҳои мобилӣ сар мезанад, як омили хавф барои фарбеҳӣ ва дигар мушкилоти марбут ба саломатӣ, аз ҷумла ҳолати бад ва мушкилоти мушакҳо мебошад, ки ба дарди гардан, китф ва миён меорад.

Вақти аз ҳад зиёди назди экран нишастан, махсусан дар шабакаҳои иҷтимоӣ, метавонад эҳсоси танҳоӣ, изтироб, депрессия ва худбаҳодиҳии пастро ба вуҷуд орад.

Ҳамчунин вақти аз ҳад зиёди назди экран масрафшуда метавонад боиси коҳиши тамаркуз, самаранокӣ ва маҳсулнокӣ гардад. Як гурӯҳи осебпазир кӯдакон мебошанд. Вақти аз ҳад зиёд дар назди экран масрафшуда ва муддати тӯлонӣ ба ин амал машғул шудан ба майнаи инкишофнаёфтаи кӯдакон, аз ҷумла таваҷҷуҳ, хотира, тамаркуз ва рафтори онҳо таъсири манфӣ мерасонад.

Таҳқиқоти рушди маърифатии наврасон (бузургтарин таҳқиқоти дарозмуддати рушди мағзи сар ва саломатии кӯдакон дар ИМА) собит кардааст, ки вақти зиёди назди экран масрафшуда ба афзоиши майнаи кӯдакон таъсири зараровар мерасонад. Тадқиқот нишон дод, ки кӯдаконе, ки дар як рӯз беш аз 2 соат дар экран вақт мегузаронанд, дар санҷишҳои мулоҳизаронӣ ва забон бадтар кор карданд. Дар кӯдаконе, ки дар як рӯз беш аз 7 соатро дар назди экран мегузаронанд, борикшавии қабати мағзи сар, қисми майна, ки барои мулоҳиза ва тафаккури интиқодӣ масъул аст, ба мушоҳида расид.

Дар як назарсанҷӣ, ки аз ҷониби Маркази тадқиқотии EdWeek дар моҳҳои январ ва феврали соли 2022 дар байни тақрибан 900 омӯзгорони мактабҳои ибтидоӣ ва миёнаи Иёлоти Муттаҳидаи Америка гузаронида шуд, 80 фоизи пурсидашудагон гуфтанд, ки зиёд шудани вақти назди экран масрафшуда рафтори кӯдаконро бадтар мекунад.

Бояд гуфт, ки наврасону ҷавонон дар бисёр кишварҳо қисми асосии истифодабарандагони интернет ва ҳамзамон осебпазиртарин табақаи аҳолӣ мебошанд. Ҷумҳурии Халқии Хитоя аввалин кишваре дар ҷаҳон аст, ки муътодии интернетро ҳамчун бемории рӯҳӣ эътироф кардааст. Дар робита ба ин, беш аз 20 сол аст, ки дар ин кишвар барои ҳифзи иттилоотӣ ва психологии муътодони навраси гирифтори интернет садҳо лагерҳои табобатӣ таъсис дода шудаанд. Дар ин муассисаҳои табобатӣ, ки аз рӯи намунаи ҳарбӣ амал мекунанд, муътодон бо машқҳои ҳарбӣ, фаъолияти ҷисмонӣ, бозиҳо, муошират, дастгирии психологӣ, дарсҳо оид ба ахлоқи миллӣ табобату тарбия карда мешаванд. Дар ҳудуди ин муассисаҳои тиббӣ гаджетхо тамоман дастрас нестанд. Хизматрасонӣ дар муассисаҳои мазкур пулакӣ буда, тақрибан якуним ҳазор доллар арзиш дорад ва муҳлати маъмулии табобат то шаш моҳ давом мекунад. 

Мутаассифона, то ҳол дар Тоҷикистон пажуҳише оид ба муътодии наврасону ҷавонон гузаронида нашудааст. Вале мушоҳидаҳои шахсӣ нишон медиҳанд, ки аксари наврасону ҷавонон ба муътодшавии интернетӣ моил ҳастанд. Масалан, аксари донишҷӯён новобаста аз таъкидҳои пайваста дар дарс чашм аз смартфонҳои худ намекананд ва ҳушу ёдашон дар олами маҷозӣ чарх мезанад. Ҳатто донишҷӯёни аълохон дигар ба дарсҳо омода намешаванд ва дараҷаи донишандӯзиашон паст рафта истодааст. Дар умум сатҳи маърифати донишҷӯёни имрӯза аз донишҷӯёни ду-се сол пеш паст мебошад. Дар Тоҷикистон ҳам вақти он расидааст, ки муътодони интернетӣ ба табобат фаро гирифта шаванд. Зеро сол то сол теъдоди гирифторони интернет афзуда, ин оқибатҳои хуб нахоҳад дошт.

Ба ғайр аз табобат бояд роҳҳои пешгирии муътодшавӣ роҳандозӣ карда шавад. Масалан, дар Австралия лоиҳаи қонуне таҳия шудааст, ки дастрасии наврасони то 16-соларо ба шабакаҳои иҷтимоӣ манъ мекунад. Феълан дар Австралия низоми санҷишие амал мекунад, ки синну соли корбарони шабакаҳои иҷтимоиро месанҷад. Нахуствазири Австралия Энтони Албанез дар нишасти матбуотӣ 7-уми ноябри соли равон гуфт, ки аз ҳад зиёд истифода бурдани шабакаҳои иҷтимоӣ барои кӯдакон ва наврасон зарар дорад.

Дар сурати қабул шудани ин қонун истифодаи шабакаҳои иҷтимоии Instagram, Facebook, X ва TikTok барои наврасони то 16-сола дар Австралия манъ мешавад.

Баъзеҳо ҷонибдори аз интернет истифода кардани кӯдаконанд. Ман ҳам ба ин зид нестам, агар онҳо воқеан ҳам аз интернет барои омӯзиш, ҷустуҷӯи маълумоти зарурии муфид истифода бикунанд. Вале дар асл аксари наврасону ҷавонон интернетро барои тамошои фисқу фуҷур, маводи камарзиш ва зараровар истифода мебаранд. Бинобар ин, ман пешниҳод мекунам, ки дастрасии интернет ба кӯдакон бе назорати бевоситаи волидон то ба синни балоғат расидани онҳо, яъне то ҳаждаҳсолагӣ бояд қонунан манъ карда шавад. Зеро барои мағзи кӯдакон, ки ҳоло пурра ташаккул наёфтааст, муҳтавои зиёновар бештар таъсири манфӣ мерасонад. Набояд фаромӯш кард, ки ба ифротгароиву терроризм гаравидани ҷавонон низ аксаран тариқи шабакаҳои иҷтимоӣ сурат мегирад.

P.S.  Мақолаи мазкур 20-уми ноябри соли 2024 дар шумораи №48-уми рӯзномаи «Минбари халқ» бо номи «Муътодони интернетиро даво мебояд!» бо акси дигар ба табъ расидааст.

Профессор  Ҷовид Муқим

Хабарҳои пешниҳодшуда