• Дар
партави сиёсати ваҳдатгароёнаи Роҳбари давлат боз ҳам муттаҳид гардидан ва ба
қадри неъматҳои истиқлолият расидан, ки он ҳама баъди ҳазор сол ба мо даст
додааст.
• Ба таври
рӯзафзун боз ҳам таҳким бахшидани ваҳдату иттиҳоди миллӣ, ки ҷой надоштани он
заъфтарин нуқта барои амалӣ кардани сиёсатҳои ғаразнок ба шумор меравад.
• Баланд
бардоштани эҳсоси ватандӯстӣ, садоқату самимияти бештар пайдо кардан ба ватан
ва таҳаммулгароиву ҷасорат доштан дар ҳифзи сулҳу амонии сарзамини аҷдодӣ, то
ин ки ҳеҷ нотавонбине дар иҷрои мақсади нопок муваффақ нагардад.
• Бо ҳама
роҳу усул аз асолати гузаштаи миллӣ воқиф будан ва дар муаррифии он саҳм
гузоштан. Зеро он ҳама чун саҳеҳтарин санад аз миллати бостонӣ будани тоҷикон
дарак медиҳад.
Қабули андешаи ваҳдати миллӣ ҳамчун ҳадафи асосии сиёсати давлат ва шиори
зиндагӣ барои тоҷикон, бесабаб нест. Зеро бар асари нобасомониҳои солҳои охири
асри гузашта кор ба дараҷае расид, ки дар байни мардуми куҳанбунёду фарҳангии
мо амали нангин ва хатарбори бадбиниву таҳдид ва душманҷӯиву сангаргирӣ доман
паҳн намуд, ки оқибат боиси сар задани ҷанги шаҳрвандӣ гардид. Бо кӯшишу
талошҳои пайгиронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти
Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳуҷҷати таърихӣ – Созишномаи умумии
истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расида, ваҳдату ҳамдигарфаҳмии миллиро
ҳамчун омили асосии наҷоти миллат ва давлат эълон намуд. Пас аз имзои ин санади
муҳимми таърихӣ дар мамлакати мо марҳалаи нав – марҳалаи сулҳу субот, ба Ватан
ва хонаву кошонаи худ баргаштани гурезаҳо ва фирориёни иҷборӣ, инчунин давраи
корҳои барқарорсозии харобаҳои ҷанг оғоз шуд. Ба шарофати сулҳу субот ва иродаи
матини Пешвои миллат мо тавонистем дар таъмини рушди муназзами иқтисодиву
иҷтимоӣ ва фарҳангиву маънавии кишвар қадамҳои устувор гузорем.
Дар ин раванди неку созанда мо, пеш аз ҳама, ба ақлу заковати азалии
мардумамон такя кардем. Зеро табиати миллати тоҷик аз сифатҳои дӯстиву рафоқат,
ватанпарастиву садоқат ва дӯстдории фарҳангу маърифат сиришта шудааст ва ҳамин
фазилатҳои худодод дар он айёми тақдирсоз нақши барҷаста бозиданд. Дар он
рӯзҳои сахту сангин яқин буд, ки идомаи ҷанги шаҳрвандӣ метавонад боиси
пароканда шудани миллати тоҷик ва барҳам хӯрдани давлати ҷавони тоҷикон гардад.
Он замон меъёрҳои конститутсионӣ ва дигар қонунҳои амалкунанда поймол гардида,
ҷинояткориву зӯроварӣ ва қонуншиканӣ ба як рафтори муқаррарӣ табдил ёфта буд.
Дар чунин шароит Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо эҳсоси масъулияти
баланд барои ояндаи Ватан ва халқи Тоҷикистон дар назди худ вазифа гузошт, ки
бо истифода аз тамоми роҳу воситаҳои имконпазир ҳарчи зудтар фазои сулҳу оромӣ
ва амнияти миллиро дар саросари мамлакат таъмин созад. Маҳз бо чунин нияти нек
ва масъулияти ватандорӣ Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамеша кӯшиш ба
харҷ медоданд, ки ҳар як вохӯрии тарафҳои музокироти байни тоҷиконро, ки қариб
чор сол идома ёфт, ба хотири пойдории сулҳу субот ва фазои эътимоду боварӣ,
сабру таҳаммул ва эҳтироми тарафайн сафарбар созанд. Дар ҳамин замина миллати
шарафманди тоҷик бори дигар ба ҷаҳониён собит намуд, ки дар ҳақиқат яке аз
миллатҳои соҳибмаърифату мутамаддин ва хирадпешаву сулҳдӯст мебошад ва қодир
аст, ки дар марҳалаҳои таърихиву тақдирсоз роҳи ҳалли осоиштаи мушкилоти
бамиёномадаро пайдо намояд. Аз баракати сулҳу ваҳдат тоҷикон имкон пайдо
карданд, ки барои рушди ҳамаҷонибаи ҷомеа, густариши равандҳои демократӣ ва
таъсиси институтҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ шароити зарурӣ фароҳам оварда шавад. Имрӯз
мо метавонем дилпурона изҳор намоем, ки дар кишварамон барои рушди ҷомеаи
шаҳрвандӣ на танҳо заминаҳои ҳуқуқӣ, балки ҳамаи имкониятҳои сиёсиву иқтисодӣ
фароҳам оварда шудаанд.
Густариши пайвастаи худогоҳиву худшиносӣ ва таблиғи аҳаммияти ваҳдати миллӣ
дар миёни мардум, бахусус наврасону ҷавонон бояд ҳамчун самти муҳимтарини кор
ва меъёри асосии таълиму тарбия қарор гирад. Чунин ҳадаф бояд дар заминаи
таърих, арзишҳо ва ҳувияти миллӣ ташаккул ёфта, ба воқеият, ниёзҳо ва
дархостҳои имрӯзаи ҷомеа ҷавобгӯ бошад, мардумро муттаҳид сохта, ба сӯи рушду
созандагӣ роҳнамоӣ кунад. Борҳо Пешвои миллат таъкид намудаанд, ки ғояи сиёсиву
мафкуравии мо ваҳдат, ягонагӣ, худшиносиву худогоҳии миллӣ, таҳкими давлатдорӣ
ва ободонии Ватани азизамон мебошад. Ин шоҳроҳи бунёдӣ, яъне ваҳдат ва
худогоҳиву худшиносӣ шахсро водор месозад, ки ба қадри модар – Ватан,
муқаддасоти миллӣ – истиқлол, озодӣ ва рамзҳои давлатӣ, инчунин арзишҳои волои
фарҳангиву ахлоқӣ, забони модарӣ, адабиёти оламшумул ва таъриху маданияти
куҳани халқи худ бирасад ва барои ба наслҳои оянда гузоштани мероси арзанда
кӯшишу талош варзад. Ваҳдати миллӣ танҳо дар сурате тақвият меёбад, ки
таъмингари ин падида – миллат, халқ ва давлати миллӣ муттаҳид, яктану якдил
бошанд ва давлат барои амалӣ гардидани ваҳдат аз тамоми имконияту воситаҳо ва
роҳу усулҳо мақсаднок истифода намояд. Бешак, барои ҳифзу ҳимояи он бояд тамоми
ҷомеа саҳм дошта бошад. Маҳз давлати миллӣ, давлати соҳибистиқлолу озоди
демократӣ имконияти таърихӣ фароҳам овард, ки мо андешаи ваҳдати миллиамонро ба
вуҷуд орем ва роҳу равиши халқамонро ба сӯи оянда муайян созем. Зеро ба
фармудаи ниёгони бузургамон тавоноӣ ва хушбахтии ҳар як миллат ба иттиҳоду
ваҳдати он вобаста мебошад. Вазифаи ҷонӣ ва қарзи имониву рисолати инсонии ҳар
як фарди бонангу номус, худогоҳу худшинос ва ватандӯсту ватанпарасти халқи мо
таҳкими дӯстиву бародарӣ, сулҳу созиш, тақвияти ваҳдати миллӣ ва ҳифзи
дастовардҳои истиқлол мебошад.
Зарур аст, ки ҳамарӯза барои баланд бардоштани сатҳи маърифату шуури миллии
мардуми кишвар, фарҳанги сиёсии ҷомеа, тақвияти ваҳдату ҳамдигарфаҳмии халқи
кишвар, беҳдошти шароити иқтисодиву иҷтимоии аҳли ҷомеа ва рушду тараққиёти
мамлакатамон аз тамоми нерӯву имкониятҳои хеш самарабахш истифода намоем. Яке
аз вазифаҳои асосии ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, аз ҷумла аҳзоби сиёсӣ, созмонҳои
ҷамъиятӣ, васоити ахбори омма, созмонҳои ғайридавлатӣ, инчунин дигар
иттиҳодияҳои иҷтимоӣ таҳкими пояҳои ваҳдати миллӣ ва суботи сиёсии мамлакат
мебошад. Зеро бидуни ин омилҳо таъмин гардидани фаъолияти густурдаи худи онҳо
аз имкон берун аст. Дар шароити кунунии рушди ҷомеа бояд ба назар гирифт, ки
ваҳдати миллӣ ҳеҷ гоҳ масъалаи сиёсии танҳо як гурӯҳ ё ҳизб набуда, балки он
ифодаи талабот ва ниёзҳои ҳамаи табақаҳои ҷомеа, сарфи назар аз эътиқодоти
динӣ, мансубияти миллӣ ва ҳизбӣ мебошад. Бо дарназардошти он ки ваҳдати миллӣ барои
тамоми мардуми Тоҷикистон арзиши бисёр муқаддасу азиз ба ҳисоб рафта, асоси
хушбахтӣ ва саодати халқамон мебошад, вазифаи ҳар шахси бедордилу огоҳ,
худшиносу ватандӯст аз он иборат аст, ки ваҳдати миллиро чун омили муҳимтарини
бақои давлату рушди ҷомеаи Тоҷикистон ҳифзу ҳимоят намояд ва онро чун
дастоварди бузурги миллӣ пос дорад. Вазъи кунунии минтақа ва ҷаҳон моро водор
месозад, ки дастоварди бузурги миллиамон – ваҳдатро ҳамчун неъмати гаронбаҳо
эҳтиёт кунем ва тамоми саъю талоши худро барои таҳкими он сафарбар намоем. Чи
хеле, ки Пешвои миллат таъкид менамоянд: “Соҳиби давлати соҳибихтиёр ва
соҳибватан будан барои ҳар як шаҳрванди ин сарзамини аҷдодӣ бахти бузург
мебошад ва аз ин рӯ, дарки воқеияти раванду рӯйдодҳои ҷаҳонӣ моро водор
менамояд, ки дар масъалаи арзёбии вазъи сиёсиву иқтисодӣ ҳамеша боэҳтиёт бошем
ва дурандешии сиёсӣ зоҳир намоем. Бинобар ин, ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон, ҳар
фарди бонангу номуси миллат бояд зарурати таърихӣ ва рисолати аслии худро дар
он бинад, ки ваҳдат ва ризоияти миллии мо пояндаву ҷовидон бошад, сарфи назар
аз мавқеи иҷтимоӣ ва сиёсӣ, зери ин сиёсат муттаҳид шуда, барои таҳкими ваҳдати
миллӣ ва созандагиву ободкории Ватан фаъолона ширкат намояд”.
Ҳамин тавр,
ваҳдати миллӣ сутуне мебошад, ки давлат ва миллати моро пойдору устувор нигоҳ
медорад ва вазифаи муқаддаси ҳамаи мо аз он иборат аст, ки бо заҳмати созанда
ин пояи давлатдории миллиамонро боз ҳам таҳким бахшем.
Ҷамила Раҳмонзода, дотсенти кафедраи телевизион ва
радиошунавонӣ
Публитсистика яке аз василаҳои замонавии таъсир ба шуури ҷомеа мебошад. Вазифаи асосии он инъикоси масъалаҳои муҳимми иҷтимоӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ буда, ҳамзамон барои тарбияи шаҳрвандон ва ташаккули ҷаҳонбинӣ мусоидат мекунад.
Дар солҳои истиқлолият мавзуи ваҳдат ба яке аз самтҳои асосии публитсистикаи тоҷик табдил ёфт. Рӯзноманигорон ва публитсистон тавассути асарҳои худ аҳаммиияти сулҳ ва ризоияти миллиро арзёбӣ намуда, мардумро ба дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ватандӯстӣ даъват менамоянд. Дар
ағлаби нигоштаҳои публитсистӣ ба масъалаҳои таҳкими сулҳ, эҳтироми арзишҳои миллӣ, ҳифзи манфиатҳои давлатӣ ва тарбияи ҷавонон таваҷҷуҳ шуда, ваҳдат ҳамчун дастоварди бузурги миллат ва шарти асосии рушди кишвар арзёбӣ гардидааст.
Яке аз намунаҳои барҷастаи тараннуми ваҳдат дар публитсистикаи тоҷик суханрониҳо ва матолиби марбут ба Рӯзи Ваҳдати миллӣ мебошанд. Дар онҳо ваҳдат ҳамчун омили наҷоти давлат ва кафили рушди минбаъдаи ҷомеа арзёбӣ мегардад. Муаллифон бо такя ба воқеаҳои таърихӣ нишон додаанд, ки маҳз муттаҳидии мардум барои барқарор гардидани сулҳ ва субот замина гузошт. Аз ҷумла, дар саҳифаҳои рӯзномаҳои «Ҷумҳурият», «Садои мардум», «Минбари халқ» ва «Адабиёт ва санъат» пайваста мақолаҳое ба нашр мерасанд, ки дастовардҳои замони истиқлолро ба мавҷуд будани ваҳдати миллӣ шарҳ медиҳанд. Масалан, дар бисёр мақолаҳо сохтмони роҳҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ ва иншооти иҷтимоӣ ҳамчун самараи сулҳу ваҳдат маънидод мешавад.
Аз
мутолиот бармеояд, ки масъалаи Ваҳдат дар ин нашрияҳои даврӣ тобиши гуногун
дорад. Дар навбати аввал нигоштаҳоеро метавон ном бурд, ки бевосита ба масъалаи
мавриди назар тааллуқ дошта, дар онҳо арзиш ва аҳаммияти ин санаи таърихї бозгў
шуда, роҳи тайкардаи раванди сулҳи тољикон нақл ва иқдомҳои сарвари давлат дар
роҳи расидан ба ваҳдати миллї тавсиф
карда шудааст. Ин гуна нигоштаҳо аз рўи сабки дорои нигориш хусусияти илмию
оммавї ва тавсифї мебошанд. Муаллифон дар баррасии мавзуъ ба сарчашмаҳои
таърихї ва фарҳангиву адабї рў оварда, воқеаҳои рухдодаро ба сифати далел қарор
медиҳанд, аз дидаву шунидаҳои худ мисолҳо меоранд, фикрашонро бо гуфтаҳои
Пешвои миллат – Эмомалї Раҳмон тақвият мебахшанд ва ба ин рисолати ваҳдатофариро
ба шакл медароранд.
Нигоштаҳои дигар бевосита ба мавзуи
ваҳдат бахшида нашудаанд, аммо бо ин ё он муносибат ба он алоқамандї пайдо
кардаанд. Дар онҳо пешравиҳои соҳаҳои ҳаёти иљтимої, муваффақиятҳои ин ё он
вилояту навоҳї, дастовардҳои замони Истиқлол ва амсоли ин инъикос шудааст, ки
дар маљмуъ ѓояи ваҳдатсозиро талқин мекунанд. Чунончи, дар соли 2025 дар
нашрияи “Адабиёт ва санъат” зери гӯшаи “Худшиносӣ” мақолаҳои Кароматулло
Олимзода “Нақши худшиносӣ дар бақои давлатдории
миллӣ” (27.02, Муҳаммаддовуд Саломиён “Паёми сулҳофарин (2.07),
Мансур Суруш “Пуштибони бепаноҳон”(25.07), Раънои Мубориз “Истиқлол иқболи баландест”
(27.08), Сироҷиддин Икромӣ “Истиқлолияти давлатӣ ва ҳувияти миллӣ” (3.09) ва ғайра дарҷ гардидааст, ки
дар онҳо масъалаи худшиносии миллӣ аз зовияҳои гуногун
баррасӣ шудааст. Чунончӣ, агар К. Олимзода ба нақши худшиносӣ дар бақои давлатдории
миллӣ бештар эътибор дода бошанд, М. Саломиён фидокориҳо ва ҷаҳду талошҳои Президенти
кишварро дар самти сулҳофарӣ ба баррасии
публитсистӣ кашида, ҳикмати қавли “Ман ба
шумо сулҳ меорам”-и Сарвари давлатро маънидод кардааст. М. Суруш
ба фазилатҳои инсонӣ ва волотарини
Пешвои миллат – хайрхоҳиву некандешӣ, дастгирии беғаразонаи ятимону
ниёзмандон ва бечорагон таваҷҷуҳ намуда бо
зикри сафарҳо, амалҳои
саховатмандона, суҳбатҳои самимӣ, муносибати
хайрхоҳона, кумакҳои башардӯстона, нақли кампири танҳои рус Галина
Викторовна, ки бо дастгирии Пешвои миллат ба кумаки башардӯстона насиб гардидааст,
ба нақлаш солорӣ бахшидааст. Р. Мубориз ҳикмати
музаффариятҳои Тоҷикистони соҳибистиқлолро бо нақли сиёсатҳои даврони
пешин – дур кардан аз мутоилаи китобҳои ниёгон, гуноҳ ҳисобидани
хатнатуй, манъи наъти Худову Расул, нодида гирифтани Наврӯз, беқадрӣ ба забони тоҷикӣ, мушкилоти роҳ, паст задани
либоси миллӣ ва амсоли ин муқоиса намуда, ба
ин васила лаззати неъматҳои замони истиқлолро ширинтар
гардонид. С. Икромӣ ба мавзуъ аз нигоҳи шинохти ҷомеа ва талошҳои Сарвари
давлат муносибат намуда, бо хушнудӣ меафзояд, ки “Дар маркази сиёсати
илмӣ ва фарҳангии Сарвари давлат қарор гирифтани
худшиносӣ ва ифтихори миллӣ ҳадафи ниҳоят муҳим ва
зиндагисоз дорад. … Ифтихор аз давлатдорию соҳибистиқлолӣ дар замони
муосир масъалаи ҳаётӣ буда, саодати
наслҳои имрӯзу оянда ба он сахт вобаста аст”.
Моҳиятан мавзуи мақолаҳои мавриди таҳлилро эътирофи
мактаби сулҳоварии Пешвои миллат ва талқини андешаи муҳим будани
худшиносӣ ва дарки масъулияти фардӣ барои ҳифзи оромиву
осудагии миллат ва давлат умумият мебахшад.
Дигар аз дастовардҳои даврони соҳибистиқлолии меҳан ташаккули таҳсилоти рӯзноманигорӣ ё худ ба миён омадани
мактабҳои омӯзиши рӯзноманигорӣ мебошад, ки инро низ метавон аз омили
таъсиррасон дар рушди воситаҳои ахбори оммаи кишвар маҳсуб донист. Дар замони
шуравӣ дар Тоҷикистон омодагии касбии рӯзноманигорон, асосан дар заминаи
факултети филологияи тоҷики УДТ (ҳоло ДМТ), аслан дар равияи филологӣ сурат
мегирифт. Соли 1966 дар ин факултет шуъбаи рӯзноманигорӣ таъсис ёфт, аммо он
ҳам бо сабаби дар феҳристи ихтисосҳои барои Тоҷикистон иҷозатдодаи Вазорати
маълумоти олии ИҶШС мавҷуд набуданаш, соли 1971 баста шуд. Яъне, аз “боло”
барои Тоҷикистон будани ихтисоси рӯзноманигориро зарур нашуморида, ин бахши
навтаъсис ва ҳамзамон хеле муҳимро баста буданд. Баъдан соли 1987 бо ташаббуси
як қатор омӯзгорони ихтисоси журналистика ин бахш барқарор карда гардид.
Соли 1992, бо шарофати соҳибистиқлолии кишвар дар заминаи шуъбаи
журналистика ва гурӯҳи ихтисоси тарҷумонии факултети филологияи тоҷик факултети
журналистика ва тарҷумонӣ таъсис ёфт ва соли 2007 бо пешниҳоди Вазорати маориф
журналистика ном гирифт. Агар соли таъсисёбӣ дар факултет ҳамагӣ 2 кафедра амал
мекард, ҳоло бошад дар факултет 5 кафедра амал мекунад, ки аз рӯи 6 ихитисоси
муҳим барои ҷомеаи мо мутахассисонро омода мекунад.
Агар дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ дар Тоҷикистон танҳо як маркази
омодагии касбии рӯзноманигорон амал мекард, имрӯз тарбияи касбии
рӯзноманигорони оянда дар ду факултет: факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии
Тоҷикистон (аз рӯйи 6 ихтисос: журналистика, журналистикаи байналхалқӣ, умури
нашриёт, иттилоот ва робита, журналист: тарҷумон ва WEB-рӯзноманигорӣ),
факултети журналистикаи телевизион ва радиои “Донишкадаи давлатии фарҳанг
ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода” бо ду кафедра, аз рӯи 6
ихтисос (Журналисти телевизион ва радио; WEB – журналистика; PR – робита бо
ҷомеа; Режиссёри телевизион; Телеоператори кино; рӯзноманигор-омӯзгор) ва 8
шуъбаву кафедраҳои донишгоҳи дигари кишварамон: Донишгоҳи славянии Россияву
Тоҷикистон (журналистика ва журналистикаи байналхалқӣ), Донишгоҳи давлатии
Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ѓафуров, Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи
Носири Хусрав (журналистика, журналист-тарҷумон), Донишгоҳи давлатии Хоруѓ ба
номи М. Назаршоев, Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ,
Донишгоҳи давлатии Данғара, Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории
Тоҷикистон ва Донишгоҳи байналмилалии забонҳо ба номи Сотим Улуғзода ҷараён
мегирад. Тули чанд сол дар Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи С.
Раҳимов ва Коллеҷи ҷумҳуриявии фарҳанг ба номи Буйдоқов П.Ҷ. низ кадрҳои
рӯзноманигорӣ омода карда мешуданд.
Албатта, ҳар яки ин факултет ва шуъбаву кафедраҳо барои ВАО кадр тайёр
мекунанд ва дар доираи имконияти моддӣ – техникӣ ва илмӣ – методии худ кадрҳои
мусаллат бо донишҳои муосир, фарҳангу ахлоқи миллӣ, ҳисси масъулияти миллию
ватандорӣ ва ҷаҳонбинии сиёсию байналмилалиро ба ҷомеа эҳдо менамоянд.
Дар сифатнок
ва замонавӣ гардидани таҳсилоти журналистӣ, дар баробари ин муассисаҳои маорифи
кишвар, ташкилоту созмонҳои байналхалқӣ низ саҳм гузоштаву мегузоранд. Аз
ҷумла, соли 2006 Барномаи «Воситаҳои ахбори омма»-и Шуъбаи Тоҷикистонии
Институти «Ҷамъияти кушода» Бунёди Мадад дар ҳамдастӣ бо факултети
журналистикаи ДМТ ва чор шуъбаи журналистикаи мактабҳои олии Тоҷикистон
нахустин мактабҳои тобистонаро боз намуд. Чунончи муҳаққиқи С. Гулов навиштаст:
“Дар 20 соли охир (то соли 2013, М.М.) тақрибан соле 10-12 семинару курсҳои
омӯзиши доир ба мавзуъ ва самтҳои мушаххас барои журналистони ВАО аз тарафи созмонҳои
журналистӣ ва байналхалқии муқими
Тоҷикистон баргузор гардидааст. Дар ин самт созмонҳое мисли Иттифоқи
журналистони Тоҷикистон, Ассосиатсияи миллии воситаҳои ахбори оммаи мустақили
Тоҷикистон, Шурои ВАО, Хома, Мактаби мустақили Тоҷикистон – асри XXI, Маркази
таҳқиқоти журналистӣ, Интернюс, намояндагони Институти ҷанг ва сулҳи Британияи
Кабир ва ғайра хеле фаъол будаанд” [Гулов С. Истиқлолият ва журналистикаи тоыик
(маымуаи мацолащои илмӣ).– Душанбе: Маориф. 2025. – С.57-58].
Мактабҳои
тобистона барои ҷорӣ намудани ислоҳот дар соҳаи тадриси журналистика як навъ
таконе шуданд. Дар заминаи онҳо дар кафедраҳои тахассусии факултет ва шуъбаҳои
журналистикаи донишгоҳҳо таҳияи барномаҳои нав ба роҳ монда шуд. Баъдтар
Стандарти давлатии таълимии таҳсилоти олии касбӣ аз рӯйи ихтисосҳои
“Рӯзномианигорӣ”, “Рӯзноманигории байналмилалӣ”, “Рӯзноманигор-тарҷумон”,
“Иттилоот ва робита”-и муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон
таҳия ва аз ҷониби Мушовараи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ карда
шуд. Стандартҳои нав талаб менамояд, ки устоди факултет ва шуъбаҳои
журналистикаи мактабҳои олӣ дар баробари донишҳои хубӣ назарӣ пайваста бо ВАО
ҳамкорӣ намуда, аз ҳаёти журналистикаи амалӣ ҳамеша бохабар бошад, маҳорати
нигорандагиашро сайқал диҳад ва самараашро бо донишҷӯён якҷо бинад.
Соли 2015
дар заминаи Маркази санъатҳои аудиовизуалии телевизион, радио ва кинои Кумитаи
телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Академияи ВАО таъсис
дода шуд, ки барои такмили донишу маҳорат ва бозомӯзии журналистону кормандони
воситаҳои ахбори омма ихтисос дода шудааст.
Дар ин замина Стратегияи давлатии
«Технологияҳои иттилоотонӣ-коммуникатсионӣ барои рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон»
(Фармони ПҶТ №1174, аз 05.11.2003), Барномаи давлатии «Рушд ва ҷорикунии
технологияҳои иттилоотонӣ-коммуникатсоинӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (Қарори
Ҳукумати ҶТ №468, аз 03.12.2004) ва ғ. низ ба тасвиб расидаанд, ки ҳар кадом
вобаста ба самтҳои алоҳидаи иттилоотӣ муносибатҳои ҳуқуқиро муайян ва ба танзим
медароранд.
Дар
баробари ин Ҳукумати кишвар ҳамеша ба рушди матбуоти даврӣ ва дигар воситаҳои
ахбори оммаи озод таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, барои фароҳам овардани шароиту
имкони дастрасии иттилооти расмӣ, қавитар намудани ҳамкории шахсони мансабдор
бо журналистон ва ба минбари баланди таҷассумгари афкори созанда табдил додани он
тадбирҳо андешад. Ба имзо расидани Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар
бораи ташкил ва баргузар кардани нишастҳои матбуотӣ дар вазорату идораҳо,
ташкилоту муассисаҳо ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ пас аз
ҷамъбасти натиҷаҳои ҳар семоҳа» (2005, 4 март, рақами АП-1677) ва Фармони
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи вокуниши шахсони мансабдор ба маводи
танқидӣ ва таҳлилҳои воситаҳои ахбори омма» (2009, 7 феврал, рақами 622) далел
ба ин гуфтаҳост.
Ба
имзо расидани ин аснод ҳам дар дастрасии иттилооти расмӣ ва ҳам дар бедории
ҳисси масъулиятшиносии шахсони мансабдор нисбат ба матолиби ВАО мусоидат кард.
Бо шарофати ин амру фармон сухани матбуот то андозае арзиш ва таъсир пайдо
кард, робитаи вазоратҳо, ташкилоту муассисаҳо бо идораҳои ВАО нисбатан қавӣ ва
мавқеи журналистон нисбатан баландтар гардид.
Ҳар
санади меъёрию ҳуқуқие, ки Ҳукумати кишвар дар давраи соҳибистиқлолӣ дар соҳаи
ВАО қабул кард, аз як тараф, барои кори мусоиди расонаҳо, озодии сухан, табъу
нашр ва ҳуқуқи истифодаи васоити ахбори омма заминаҳои сиёсиву ҳуқуқиро фароҳам
оварданд, аз сӯи дигар, ба таъсиси низоми нави воситаҳои ахбори омма мусоидат
карданд.
Илова
бар ин бо мақсади беҳбудии вазъи табъу нашр ва матбуот, такомул ва инкишофи
минбаъдаи соҳа «Барномаи давлатии рушди саноати полиграфӣ дар Ҷумҳурии
Тоҷикистон барои солҳои 2002-2006», «Барномаи компютерикунонии муассисаҳои
давлатии нашриявии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010-2013», «Барномаи
татбиқи Консепсияи сиёсати давлатии иттилоотии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул
шуданд, ки низ ба рушди минбаъдаи соҳаи таъсир гузоштанд.
Дар
заминаи маҷмуи асноди ҳуқуқӣ, низоми васоити ахбори омма, хусусан матбуоти
даврӣ, ки дар замони шуравӣ типи ягонаро ташкил медод, гуногунранг гардид. Аз
як тараф, истиқлолияти давлатӣ, аз сӯйи дигар, асноди ҳуқуқиву қонунгузорӣ
замина гардиданд, ки низоми матбуоти даврии тоҷик ҳам аз ҷиҳати типи нашрияҳо,
таъйиноти онҳо, теъдоди рӯзномаву маҷаллаҳо дигаргун шавад ва рушд ёбад. Барои
далел, агар дар соли 1991 дар Тоҷикистон ҳамагӣ 139 рӯзномаву маҷалла нашр
мегардид, ки танҳо 4 нашрияи он хусусӣ буд, пас дар соли 2011, ки истиқлоли мо
нав 20 сола шуда буд, шумораи нашрияҳо дар Ватани мо ба 446 адад расид, ки 270
нашрияи он хусусӣ ва ҷамъиятӣ буд. Ин рақам дар соли 2016 ба 450 нашрия
расидааст, ки аз ин теъдод 275 нашрияаш ҷамъиятиву хусусӣ будааст. Вобаста ба
буҳронҳои молиявии ҷаҳонӣ ва ташаккул ёфтани шакли нави матбуот – матбуоти
электронӣ ё худ журналистикаи маҷозӣ дар солҳои пасин шумораи нашрияҳои даврӣ
коҳиш ёфта, дар соли 2023 теъдоди нашрияҳои рӯи чоп ба 302 расидааст, ки 92
нашрия хусусию ҷамъиятӣ мебошанд.
Аз ин
иттилоот бармеояд, ки раванди инкишофи матбуоти даврӣ дар замони
соҳибистиқлолии кишвар мавҷнок сурат гирифтааст. Ҳамчунин, агар дар солҳои
аввали истиқлолият дар кишвар танҳо 1 оҷонсии хабарӣ фаъолият мекард, дар
солҳои минбаъда теъдоди он дар шакли зер болову паст шудааст. Масалан, аз соли
2008 то соли 2016 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 10 агентии иттилоотӣ амал менамуд, ки
танҳо як адади он давлатӣ ва боқӣ хусусӣ буданд. Соли 2023 дар кишвар 5 агентии
иттилоттӣ ва соли 2026 бошад 6 агентии хабарӣ фаъолияти тахассусӣ мекунад, ки
танҳо яктои он давлатӣ ва боқӣ ѓайриҳукуматӣ мебошанд.
Алабатта,
бо рушди технологияи иртиботӣ ва доман паҳн кардани интернет баъзе нашрияҳои
даврӣ дар рақобатҳои фазои иттилоотӣ тоб наоварда, фаъолияти худро қатъ ва ё
дигар намуданд. Бо таъсири ин ва дигар
омилҳо имрӯз дар кишвари мо 384 нашрия ба табъ мерасад, ки 100 адади он
мустақил мебошанд. Аз ҷумла, 128 рӯзнома (64 хусусӣ), 156 маҷалла (36 хусусӣ) дастраси аҳолӣ мешавад. Аз ин
шумора беш аз 70 маҷалла дар шумули нашрияҳои тақризшавандаи «Комиссияи олии
аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» буда, барои тарғиб ва
пешрафти илм дар Тоҷикистони соҳибистиқлол хидмат мекунанд.
Пешравиҳо
дар васоити электронии ахбори омма бештар ба назар мерасад. Масалан, дар замони
шуравӣ дар Тоҷикистон танҳо 1 шабакаи радиоӣ ва 1 шабакаи телевизионӣ мавҷуд
буд, ки бо вақти маҳдуд барнома пахш мекарданд. Бо шарофати соҳибистиқлолӣ ҳоло
дар кишвар беш аз 90 телевизион, радио ва студияҳои истеҳсоли маҳсулоти
аудиовизуалӣ таъсис ёфтааст, ки танҳо 15
телевизион ва 10 радио давлатӣ мебошад ва боқӣ аз тариқи идоракунии
тиҷоратӣ, ҷамъиятӣ ва хусусӣ амал мекунанд.